İran’ın Gizemli Topluluğu: Şii Görünümlü Yahudiler “Cedidiler”

Dünya genelinde “kripto” topluluklar her zaman ilgi odağı olmuştur. Türkiye’deki Sabetaycılar örneğinde olduğu gibi, İran’da da benzer bir sosyolojik ve dini yapı mevcuttur: Cedidiler. Dışarıdan bakıldığında Şii Müslüman bir kimliğe sahip olan bu grup, aslında derinlerde Yahudi inancını ve geleneklerini yüzyıllardır sürdürüyor.

Tarihsel Köken: Asur Sürgününden Fars Topraklarına

Cedidilerin hikayesi, M.Ö. 722 yılına, İsrail Krallığı’nın Asurlulara yenilmesine kadar uzanıyor. Bu dönemde bölgedeki Yahudilerin bir kısmı Fars topraklarına sürgün edildi. Pers Kralı Kiros’un (Cyrus) Yahudileri serbest bırakmasına rağmen bir kısmı Kudüs’e dönmeyerek Pers coğrafyasının farklı eyaletlerine yayıldı. Öyle ki, Sasani İmparatorluğu’nun ilk dönemlerinde İran’daki Yahudi nüfusunun yarım milyona yaklaştığı tahmin edilmektedir.

Asıl Kırılma: 1839 Meşhed Olayı

Yahudiler için İran tarihindeki en kritik dönüm noktası Kaçarlar döneminde yaşandı. 1839 yılında Meşhed şehrinde Yahudilere yönelik büyük bir saldırı gerçekleşti. Bu olaylar neticesinde can güvenliklerini korumak isteyen Yahudi aileler, topluca Müslüman olduklarını ilan ettiler.

İşte bu zorunlu din değiştirme süreciyle birlikte “Cedîdü’l-İslâm” (İslam’ın Yenileri) veya kısaca “Cedidi” olarak anılmaya başlandılar.

İki Kimlikli Bir Yaşam: Evde Yahudi, Sokakta Şii

Cedidiler, bu tarihten itibaren toplumsal hayatta tamamen Şii Müslüman gibi davranmaya başladılar. Ancak kapalı kapılar ardında Yahudi inancını titizlikle korudular:

Dini Uygulamalar: Dışarıda camiye gidip Şii ritüellerini yerine getirirken, evlerinde gizli sinagoglar kurup Tevrat okumaya devam ettiler.

Sosyal Hayat: Kendi içlerinde evlilikler yaparak topluluk yapısını muhafaza ettiler.

İsimler: Genellikle bir Müslüman bir de İbranice olmak üzere iki isim kullandılar.

Günümüzde Cedidiler

İran tarihindeki en ilginç “gizli cemaat” hikayelerinden biri olan Cedidiler, bugün hem İran içinde hem de İsrail, ABD ve İngiltere gibi ülkelere göç etmiş topluluklar arasında varlıklarını sürdürmektedir. Özellikle İsrail’de Meşhedi Yahudileri olarak bilinen bu grup, tarihsel kökenlerine ve yaşadıkları bu zorlu “çift kimlikli” sürece dair hafızalarını canlı tutmaktadır.

Hasbahçe Gazetesi / Haber Merkezi

Tweetle

Paylaş

0 Paylaşımlar