Karaborsacılık ve Yapısal Beklentilerimiz

Ülkemizde bir süredir daha doğrusu kurban bayramından sonra aniden yükselen limon fiyatları ve piyasada 80-100 tl/kg’a çıkan etiketler hepimizi şaşırtmıştır.

En son 23.05.2024 tarihinde Türk Ticaret Kanunu (T.T.K.)’da yapılan değişiklik ile stokçu ve karaborsacılık yapanlar için cezalar artırılmış hatta her işlem için 1 milyon’dan 12 milyona kadar ceza verileceği belirtilmişti. 1 yıl içinde 3 defa aynı fiili işleyenler için 6 gün kapatma cezası öngörülmüştü.

Dün Mersin’de 2 depoda 380 ton limon ele geçirilmesi ve bu kişilere gereken işlemin yapılması, işin ne kadar ciddi olduğunun göstergesidir.

Ticaret odalarımız başta olmak üzere tüm ziraat odaları, ilgili belediyeler, Ticaret Müdürlüğü ve Maliye Bakanlığı vs. bu işin takipçisi olacaktır.

Biz bu işe hangi açıdan bakmalıyız?

1- İnsani açıdan

2- İslami açıdan

3- Vicdani açıdan

4- Ekonomik değerler ve enflasyon açısından.

İnsan olarak böyle bir fiyat artışına sebep olan kimseye acımak olmaz ve cezasını tabi ki çekmeleri lazım.

İslami açıdan “İhtikar” yani karaborsacılık dinimizin haram saydığı ve diğer insanların haklarına zulüm ettiği için yasaklanmıştır.

Vicdani açıdan demek ki para, hırs veya iktidarı zora düşürmek bu insanlarda en ufak bir içsel duygunun kalmadığını göstermektedir.

Ekonomik açıdan ise insanlarımız 10.000-12.000 TL aylık ile emeklilerimiz geçim derdindedir.

Halk bir ayı; artan kira, zamlar vb. giderler karşısında nasıl geçireceğini düşünmekte iken böyle piyasa oyunları ile veya büyük market fiyat artışları ile halkın hayatını zora sokmaktadır.

Adana’da iddialara göre 150 bin dönüm alanda limon ekilmiş, 2023 hasadı 600 bin ton düşünülmüş, hasattan sonra limon kg fiyatı 4-5 TL olmuş sonra 30 krş’lara kadar gerilemiş ve bugünler ise herkesin malumu olmuştur.

Türkiye Ziraat Odaları Birliği (TZOB) açıklamalarında Haziran 2024 tarihinde üreticide 15 TL/kg limon fiyatı iken halde 45 TL/kg görülmüştür. Soğanda da benzer durumlar olmuş hatta bir ara 30 krş Tl/kg fiyat üreticide oluştur.

Şimdi istemeden düşünmeye başlayalım;

Tarım Kredi Kooperatif Kuruluşu; 1863 Osmanlı, Niş kenti daha sonra 1936 Atatürk’ün isteğiyle Türkiye Tarım Kooperatifi kurulmuştur. Tahminen 1.100.000 üyesi bulunmaktadır.

Şu anda Türkiye çapında 900 üzerinde mağaza sayısı vardır. Bu kadar eski bir mazisi olan Kooperatif maalesef 10-15 yıl mazisi olup 10.000-15.000 mağazası olan marketler kadar olamamıştır. Bu bir başarısızlık değil midir?

Başka açıdan gerek limon gerek diğer tarım ürünleri neden Tarım Kredi Kooperatiflerinde diğer büyük marketler ile fiyatta aynı kalmakta ve neden direk üretici ortakları olmasına rağmen fiyatı belirleyen pozisyona girememektedir.

* Zamanında 30 krş’a soğan 4-5 TL’ye limon satılırken neden stok ile bugünkü fiyatları belirleyen olamamıştır?

* Yoğurt, süt ürünlerinde de durum aynıdır.

* Kooperatiflerin yetiştirdiği, ürettiği el emeği ürünlerde de durum aynıdır.

* Sebze çeşidi açısından da hem yetersiz hem de fiyatta yüksek kalmaktadır?

Demek ki daha yapılacak çok iş var!

1- Mağaza sayısını piyasayı etkileyecek sayıya bir an önce ulaştırmak.

2- Ürünleri yerinden, üreticiden almanın avantajını halka yansıtmak.

3- Bilhassa sebze ve meyvede çeşitliliği artırarak fiyatları uygun hale getirmek.

4- Kârlılıktan daha ziyade enflasyona karşı halkın yanında yer almak.

5- Piyasada piyasayı bozan kesimlere karşı denge rolünü iyi yapabilmek.

Bunlar sağlandığı takdirde Türkiye’de tüketici rahat bir nefes alacaktır.

Diğer bir problem ise kaksız kazanç konusudur!

Eğer Türkiye’de senede 300.000 TL kazanıyorsanız, toplam verginiz 122.777 TL’dir. Yani, net maaşınız yıllık 177.223 TL aylık 14.769 TL olacaktır. Ortalama vergi oranınız % 40.9 ve marjinal vergi oranınız % 49.8 olacaktır.

Eğer Türkiye’de senede 150.000 TL kazanıyorsanız, toplam verginiz 56.139 TL olacaktır. Yani, net maaşınız yıllık 93.862 TL aylık 7.822 TL olacaktır. Ortalama vergi oranınız % 37.4 ve marjinal vergi oranınız % 41.8 olacaktır.

Büyük marketlerden bir büyük market, 2023 yılı kurumlar vergisi 530 milyon TL kadardır.

Tahminen 11.000 mağaza sayısı olsa bir mağazaya 530.000.000/11.000=48.000 TL yıllık vergi ödemiş olacaktır.

Burdan çıkan sonuç şudur; senelik 150.000 TL ücreti olan bir insan, bir mağaza kadar vergi ödemektedir.

Aslında her mağaza kendi kazancı üzerinden vergilenmesi mümkün mü dür veya böyle bir uygulamaya geçilemez mi?

Zarar eden mağaza aynı küçük esnaf gibi işletilemiyor ise kapatılabilir.

10.000 mağaza bir birinin zararını kapatarak veya yeni şube açarak vergiden düşülmesinin önü kapanmış olacaktır. Ayrıca çalışan herkes daha maaş almadan aylığı eline geçmeden vergilendirilerek yerinde kesintiye gidilmektedir. Ama kurumsal şubeler ve mağazalar geçici vergi veya yıllık gelir üzerinden vergi ödemektedir.

Diğer konu ise faiz geliri son yıllarda son derece haksız kazanç kapısı olmuştur.

Elinde 1.000.000 TL’si olan bir şahıs; Bir bankada % 53 Faiz oranı 42.863,39 TL ay sonunda 1.042.863 TL., bir finans kurumunda ise % 50 ile ay sonunda 1.040.437 TL olmaktadır.

Üniversite mezunu bir kişi elinde 1 milyon TL olan kadar gelir/aylık sağlayamamaktadır. Bu bir haksızlık değil midir?

Hatta faiz geliri olan ayrıca vergi dahi ödememektedir bu da başka bir haksızlıktır!

Yapılacak en önemli konu üretimi ve ticareti teşvik etmektir. Üreten 1-10 kişi çalıştıran kesimden vergi dahi 1-3 yıl alınmaması gerekir.

Yeni ticarete başlayanlardan, esnaflardan çalıştırdıkları ilk 3 kişi için vergi+SGK’dan dahi muaf tutulmalıdır.

Her ne bahasına olursa olsun faize giden kaynağın, paraların ticarete ve üretime girişini sağlamamız gerekir. Aksi halde az önce dediğimiz gibi elinde 1 milyon TL olan neden çalışsın ki?

Sırt üstü yatarak üniversite mezununun aldığı maaş kadar faiz almakta ve bu, kamu vicdanını sızlatmaktadır.

İşin dini yönü, haram helal yönü tekrar ele alınmalı, Diyanet , Ticaret Bakanlığı, Maliye Bakanlığı vs. sivil toplum örgütleri bu konuda ciddi kafa yormaları gerekir.

Ekonomideki durgunluğun aşılması sadece belirli kesime vergi yüklemek ve vergi oranını yükseltmek ile değil canlılığı artırıcı toplumun tüm kesimlerini harekete geçirmekle ve moralitenin sağlam bir yapıya kavuşturulması ile olacaktır.

İyi bir gelecek dileğiyle.

Saygılarımızla.

Fethullah FAKIOĞLU

Etiketler: Fethullah Fakıoğlu » Haber » Karaborsacılık ve Yapısal Beklentilerimiz » sondakika » Stokçuluk » T.T.K. » Türk Ticaret Kanunu » Türkiye Ziraat Odaları Birliği » TZOB