Kent İçi Ulaşımın Gizli Tehlikesi E-Scooter’lar | Tedbir Almak İçin Daha Ne Bekliyoruz?

Fethullah Fakıoğlu

fethullahfakioglu27@gmail.com

Hayatımızda her gün yeni bir değişiklik, her gün yeni bir başlangıç var. Bu bazen ihtiyaç bazen de oyun ve eğlence amaçlı şeyler olabilir. Scooter hayatımıza ilk olarak ABD’de Arthur Hugo tarafından 1913 yılında yetişkinlerin kullanacağı şekilde üretilmiş. Benzinli ve hacmi 155 cc, 25 cm çaplı tekerlekli lastikleri olan bir scooter olarak girmiş. Fakat 1922’de üretimi sona ermiş. 1990 yılında motorsuz scooter “Kick board” markası ile hayatımıza girdi. 1996 yılında “Peugeot” tarafından ticari amaçlı olarak piyasaya sürülmüş. 2000 yılında motor eklenmiş ve 2009 yılında Lityum-iyon bataryalar ile kullanım artmaya başlamış. Ülkemizde de E-Scooter’lar bu yıllardan sonra hızla artmaya başlamıştır. Buna göre önlemler alınmaya başlamıştır. Bugün caddelerimizde birlikte yaşamaya başladığımız bu iki tekerlekli scooter’lar daha fazla denetim ve daha kontrol edilebilir olması sağlanmak zorundadır.

Yasal Düzenlemeler ve Kurallar

Şöyle ki; Elektrikli scooter ne demek? 24/12/2020 – 7261/22 md. Hızı en fazla 25 km/sa. olan tekerlekli, ayak tahtası, tutamağı olan, dikey direksiyonu olan ayakta kullanılan araçtır. Belediye trafik birimi görev ve yetkileri; Md. 10 – 28/3/1985 – 3176/3 görev ve yetkiler; b- Çocuklar için trafik eğitim tesisleri yapmak ve yapılmasını sağlamak.

Bisiklet ve E-Scooter motorlu bisiklet ile ilgili kurallar; Md. 66 – 24/12/2020 – 7261/26. md; Ayrı bisiklet yolu var ise yayların kullanmasına ayrılmış yerde sürülmesi yasaktır. c) Sürücülerin, sürücü arkasında yeterli oturma yeri yoksa başka kişi bindirmeleri yasaktır. d) Ek. 24/12/2020 – 7261/26 md; E-Scooter ile sırtta taşınabilen kişisel eşya hariç yük ve yolcu taşıması yasaktır. Bu maddeye göre I fıkrasının a, b, c, d’ye uymayan sürücülere 5000 Lira idari para cezası uygulanır.

Çocuk trafik eğitim parkı; Md. 124 – İl özel idareleri, belediyeler yapar veya tüzel kişilere de yapma izni verebilir. Değişik – 17/10/1996 – 4199/40 md. Md. 125 – MEB ca, ilköğretim ve ortaöğretim okulunda ders programlarına eğitim amacı ile trafik ve ilk yardım dersleri konulur. – 15 yaş altı çocukların E-Scooter kullanımı yasaktır. E-Scooter kullananlar 2918 S. Kanun’da ve ilgili maddede belirtilen kurallara uymakla yükümlü, yetki belge sahipleri 15 yaşı bitirmeyenlere hizmet vermeyecektir.

14 Nisan 2021 – Resmi Gazete’de; E-Scooter kullanımına ilişkin genel hususlar; Md. 5 – Sürücülerin uyacakları kurallar belirtilmiş, Md. 16-(9) Yetki belgesi sahipleri 15 yaşını bitirmeyenlere hizmet veremez. Md. 16-(13) Yetki belgesi sahipleri yayalar, engelliler vb. araç veya yaya trafiğini engelleyecek şekilde park edilen E-Scooter’ları 2 saat içinde toplamak ile yükümlüdür. Md. 16-(16) Yetki belgesi sahipleri E-Scooter’larla ilgili hizmetten yararlananların trafik kural ihlallerine 2918 S.K kapsamında işlem yapılacağını kullanıcılara bildirmekle yükümlüdür.

İstatistikler ve Saha Gerçekleri

Şimdi tüm bu maddeler ışığında cadde, sokak ve park alanlarımızda E-Scooter ile ilgili kullanımlara ve neticelerine bakalım; bugün gerek büyükşehirlerimizde gerekse diğer yerleşim alanlarımızda kural ihlalleri görülebilmektedir. Önce yurt dışında yapılan bir araştırmaya bakalım; E-Scooter ile Los Angeles merkezli toplam 1354 yerde bir çalışma yapılmış, 1 milyon kişide 115’i yaralanma ile sonuçlanmıştır.

Ülkemizde 2023-2024 yılında yapılan araştırmada 21 kişi yaşamını yitirmiş, 2050 kişi yaralanmış, 2446 kaza meydana gelmiştir. Ulaştırma Bakanlığı karayolları raporuna göre; E-Scooter kazası 2025 yılı kaza sayısı 2975, ölüm vakası 17, yaralanma 2523 olmuştur. Trafik istatistik bültenine göre; 2026 Temmuz ayı verilerinde bisiklet kazası 1208, motorlu bisiklet 5201, motosiklet ise 11.852 olarak gerçekleşmiştir. Görülen rakamlar artış durumunu açıkça göstermektedir.

İstanbul’da Çekmeköy’de 2-3 park mevcut, bu parklarda ve sokak aralarında 8-12 yaş arası gençler, çocuk yaşında E-Scooter kullanabilmektedir. Bazen bir scooter üzerinde çocuk yaşlarda 2 hatta 3 kişi oyun zannederek kullanmakta ve bu çocukların ebeveynleri bu durumdan ya habersiz veya izin dahilinde kaçamak yapabilmektedir. Geçen gün merkez mahallede, yokuş aşağı inerken sağımdan E-Scooter’da 3 çocuk inmekte, yaş 8-10 olabilir; ne başlık ne kask var, hiçbir şey yok. Sol tarafımdan önüme ve yola devam eden bir minibüs, Allah korusun çocuklar da o minibüsü görmeden kazaya gidebilirdi. Peki bu işin sorumlusunu bulsak dahi neden böyle bir kaza olsun ki, önlemler ve bizler yetersiz kalmaktayız maalesef. Belediye zabıtası arandığında böyle bir kontrol veya engelleme görevinin olmadığını söyleyebilmektedir.

Alınabilecek Önlemler

Peki E-Scooter kullanımı ile ilgili kanun ve maddeler açık olmasına rağmen başka nasıl önlemler alınabilir?

1. MEB tarafından okullarda bu konuda eğitim, seminer, görsel resim ve yarışmalar tertiplenebilir.
2. Belediyeler nezdinde kendi alanları içinde kurs ve eğitim verilebilir.
3. Umuma açık yer, park vb. girişlerine ikaz levhaları konulabilir.
4. Kamu spotlarında, TV reklamlarında özellikle 15 yaş altı çocukların E-Scooter kullanımı ile ilgili aydınlatıcı bilgiler, yasaklar, tehlikeler anlatılabilir.
5. Anne babalar bu konuda bilinçlendirilerek gerekirse E-Scooter vermekle çocukları korumak için büyüklere daha çok denetim getirilebilir.
6. Çocuk yaşta 15 yaş altı kişilerin E-Scooter’ları bir oyun aracı gibi görmeleri mutlaka önlenmeli ve engellenmelidir.
7. E-Scooter üreten veya satan firmalara müşterileri için daha denetleyici ve kapsamlı sözleşme yapmaları önerilebilir.
8. Sadece ceza ile kalmayan daha birçok aklımıza gelmeyen çalışmalar yapılması gerekir.

Şahsen park vb. girişlerde bu konuda yeterli ikaz levhası olmadığı kanaatindeyim. Bizler bu çocuklarımız sokakta veya dışarıda bir yerde kaza olmadan önce gerekli tedbirleri hem bireysel olarak hem de görevliler olarak almak zorundayız. Kaza olduktan sonra çocuk yaşta yolda gezen bir yavrumuzu kurtarmamız çok zor olacaktır. Nasıl hastalıktan önce sağlık tedbiri alıyor isek kaza gelmeden önce de her tür önlemi aldığımızdan emin olmak isteriz.

Sağlıkla ve kazasız bir hayat dileğiyle.

Fethullah FAKIOĞLU