MAŞALLAH Demeyi Unutmayın!

Ayetullah Coşkun

ayetullahcoskun@hasbahcegazetesi.com

Kültürümüzde ve günlük lisanımızda en çok tekrar edilen mübarek sözcüklerden biri hiç şüphesiz “maşallah” ifadesidir. Sevinçli bir haber aldığımızda, yeni doğan bir bebeği kucağımıza aldığımızda, bir başarının şahidi olduğumuzda veya göz alıcı bir güzellikle karşılaştığımızda bu ifadeyi dilimizden düşürmeyiz.

Peki, asırlar boyunca dilimize yerleşen bu kelimenin kökeni, Kur’ani temeli ve toplumumuzda zamanla yerleşen yanlış algıları nelerdir?

Arapça kökenli bir bileşik ifade olan maşallah, “mā şā Allāh” kelimelerinden meydana gelir. Kelime, kelime tahlil edildiğinde “mā” (ne, ne kadar), “şāe” (diledi, irade buyurdu) ve “Allāh” unsurlarının birleşmesiyle oluşur. Bu birleşimin tam cümle anlamı “Allah ne güzel diledi”, “Allah ne güzel takdir etti” veya “Allah’ın dilediği olur” demektir.

Kur’an-ı Kerim’de bu ifadenin köklerine dikkat çeken pek çok hikmet bulunmaktadır. Bunlardan en bilineni Kehf Suresi’nde geçen bağ sahibi kişinin ibretlik kıssasıdır. Sahip olduğu zenginlik ve bağ karşısında kibirlenen kişiye dostu nasihatte bulunmuş ve Yüce Kitabımızda bu durum Kehf Suresi’nin 39. ayetinde şöyle bildirilmiştir:

Rahman ve Rahim olan Allah’ın adıyla

وَلَوْلَٓا اِذْ دَخَلْتَ جَنَّتَكَ قُلْتَ مَا شَٓاءَ اللّٰهُۙ لَا قُوَّةَ اِلَّا بِاللّٰهِۚ اِنْ تَرَنِ اَنَا۬ اَقَلَّ مِنْكَ مَالاً وَوَلَداًۚ

“Bağına girdiğinde, ‘Maşallah! Güç yalnız Allah’ındır’ deseydin ya! Eğer malca ve evlatça beni kendinden güçsüz görüyorsan, ben de Rabbimin senin bağından daha iyisini bana vereceğini umuyorum.” (Kehf, 18/39)

Bu mübarek ayet, maşallah kelimesinin sadece estetik bir hayranlık nidası olmadığını, aksine mülkün ve kudretin hakiki sahibini hatırlatan derin bir tevhid ve teslimiyet ikrarı olduğunu apaçık ortaya koymaktadır.

Maşallah kelimesi halk arasında yaygın olarak kullanılsa da, manevi ve lafzi anlamının dışına çıkılan bazı yanlış algılar mevcuttur. Toplumda bazen bu kelime, İslam’ın ruhuna aykırı olan batıl inançlar veya nazar boncuğu gibi objelerle aynı kefeye konulmaktadır. Oysa nazardan koruyan şey nesneler değil, kulun Allah’a sığınması ve “Allah’ın dilediği her şey güzeldir” bilincidir.

Bir diğer yanlış ise bu sözün sadece alışkanlık veya nezaket cümlesine indirgenmesi, söyleyen kişinin kalbinde “Bu nimeti veren Allah’tır” şuurunun eksik olmasıdır. Kehf Suresi’ndeki misalde olduğu gibi insan, sahip olduğu güzelliklerin daimi sahibi olduğunu zannedip maşallah demeyi unutarak gurura kapılabilmektedir.

Bir Müslüman gördüğü güzel bir eser, hayırlı bir evlat, sıhhatli bir beden veya başarılı bir amel karşısında maşallah dediğinde aslında üç temel hakikati ikrar etmiş olur. Bu güzelliği yaratanın ve dileyenin sadece Allah olduğunu kabul ederek tevhidi benimser. Verilen nimetin kadrini bilerek O’na şükreder ve beşeri kalplerin zaaflarından, hasetten korunmak için o güzelliği Allah’ın muhafazasına havale eder.

Netice itibarıyla maşallah, dilde anlık bir telaffuzdan ibaret değildir. Bu kelime, kulun her an Yaratıcı ile bağ kurmasını, mülkün sahibi karşısında hududunu bilmesini ve dünyevi güzellikleri ebedi hikmete bağlamasını sağlayan ulvi bir zikir anahtarıdır.

Ayetullah COŞKUN