İnsan Hakları Evrensel Beyannamesine Taş Çıkartan Türk Anayasası Beyannamesi

Orta Asya’nın engin bozkırlarında yüzyıllardır sessizce duran Orhun Yazıtları, bilinen en eski Türk anıtları olmanın ötesinde, içerdiği felsefe ve yönetim ilkeleriyle bilim dünyasında büyük yankı uyandırdı. Son yapılan detaylı araştırmalar, bu yazıtların sadece tarihi olayları anlatan taşlar olmadığını, aynı zamanda insan hakları, adalet ve devlet yönetimi konusunda modern “İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi”ne meydan okuyan, hatta ondan daha ileri bir vizyon sunduğunu ortaya koyuyor.

Orhun Yazıtları’nın belki de en etkileyici yönü, adalet kavramına verdikleri derin anlam. Yazıtlarda bahsedilen “töre”, yani yazılı olmayan hukuk kuralları, sadece ceza vermekle sınırlı değil, aynı zamanda ahlaki düzeni ve toplumsal uyumu da kapsıyor.

İşte o Türk Anayasası Beyannamesi:

BİLGE KAĞAN YAZITI (Orhun Yazıtları)

1. Tengri (yaratan) Tektir.

2. Her kim ki, Tengri’den kut almak dilerse, başkasına yakarmasın.

3. Bir İl (Ülke), bir Kağan, bir Tengri.

4. Bir kına iki kılıç girmez. Bir hatunu iki er alamaz ve bir budunda iki töre olmaz. Töre tektir. Töre kesin ve keskindir. Kim ki, töreye uya kutlanır. Kim ki, töreye kıya katlanır.

5. Kimse töreden üstün değildir. Dirlik ve birlik için töre budur.

6. Bir çoban sürüsünden, bir er ailesinden, bir Kağan budunundan sorulur.

7. Her er eşine, atına, pusatına sahip çıkacak.

8. Ana-babaya ve ataya tazim (saygı) duyulacak.

9. Hısmına sarılacak, komşusunu gözetecek.

10. Er kişi yalan söylemeyecek.

11. Mal çalan, mülk çalan misliyle ödeyecek. Hesabı ya malıyla ya canıyla sorulacak.

12. Kim ki, bir ırza musallat olursa, canından olacak.

13. Her kim olursa olsun haksız, aldatıcı iş tutarsa hesabı hemen sorulacak.

14. Cenkten beri duran ya da kaçan tamuya (cehennem) uçacak.

15. Aman dileyene kılıç üşürülmeyecek, sığınana arka dönülmeyecek.

16. Baş kaldıranın başı alınacak, hak isteyenin hakkı verilecek.

17. Kimse kimseye üstünlük taslamayacak. Ne ak etin karadan, ne karanın kızıldan, ne kızılın sarıdan farkı olmayacak.

18. Kin ve gururdan uzak olunacak.

19. Mazluma merhamet, zalime azap duyulacak.

20. Zayıfa, yaralıya, çocuğa ve kadına el kaldırılmayacak.

21. Kızı isteyen Kağan da olsa, bey de olsa, kız istediğine verilecek.

22. Gereksiz yere ağaç kesmeyeceksin, suyu kirletmeyeceksin.

23. Bilmeyip de bildim demeyeceksin, bilene danışacaksın.

24. Bugünün işini yarına bırakmayacaksın.

25. Kusur görmeyecek, kusur aramayacaksın.

26. Güçlüyken affet, zayıfken sabret.

27. Yazgına asi olma.

28. Yaptığın iyiliği unut, yapılan iyiliği unutma.

29. Herkes adaletle iş görecek.

30. Her ne edersen et, yargılanacağını her daim akılda tut.

31. Milletine yaban kalma. İpeğin iyisine, sözün güzeline kanma, onlara boyanma.

32. Kağan o dur ki, adaleti üstün tutsun, töreyi yaşatsın. Töre yok olursa, İl yok olur. İl olmazsa, budun kul olur.

33. Ey Türk Oğuz beyleri, ey milletim işitin! “Üstte mavi gök çökmedikçe, altta yağız yer delinmedikçe senin İlini ve töreni kim bozabilir?”

(Bilge Kağan Yazıtı – 730 – Orhun Irmağı yakınları, Ötügen-Moğolistan).

İşte Türk Milletinin insanlığa bakışı ile bugün medeni olduğunu zanneden sözüm ona batı toplumunun insana bakışı arasındaki fark.

Sizin takdirinize bırakıyoruz.

Hasbahçe Gazetesi Özel Haber

Etiketler: BİLGE KAĞAN YAZITI » İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi » İnsan Hakları Evrensel Beyannamesine Taş Çıkartan Türk Anayasası Beyannamesi » Orhun Irmağı » Orhun Yazıtları » Orhun Yazıtları nerede » Orta Asya » Ötügen-Moğolistan » Türk Anayasası Beyannamesi » Türk anıtları