SULTANAHMET’İN SESSİZ TANIKLARI: DİKİLİTAŞLARIN ÜZERİNDE NE YAZIYOR?

Sultanahmet Meydanında (Hipodrom Meydanı) asırlardır ayakta duran Dikilitaşlar, sadece eski medeniyetlerin sanatını değil, aynı zamanda Firavunların zaferlerini ve Roma İmparatorlarının propaganda mesajlarını da taşıyor. Dünyanın en eski “yazılı anıtları”ndan bazıları, modern İstanbul’un kalbinde sırlarını fısıldıyor.

İstanbul, Sultanahmet Meydanı’nın (tarihi Hipodrom) merkezinde yer alan üç anıt, üç farklı dönemin ve medeniyetin izlerini taşıyor. Özellikle en dikkat çekici olan Mısır Dikilitaşı ve hemen yanındaki Örme Dikilitaş’ın üzerindeki yazıtlar, tarih meraklılarının odak noktası olmaya devam ediyor.

BİN YILLIK ZAFERLER: MISIR DİKİLİTAŞI (III. THUTMOSİS)

MÖ 15. yüzyılda Mısır’da, Karnak Tapınağı için yapılan bu anıt, İstanbul’a getirildiğinde üç bin yıllık bir tarihe sahipti. Kırmızı granit taşın dört yüzündeki hiyeroglifler, Doğu Roma İmparatorluğu’na değil, doğrudan Mısır’ın görkemli geçmişine ait.

Firavunun Gücü: Yazıtların ana teması, Firavun III. Thutmosis’in gücünü ve Tanrı Amon-Ra’ya olan bağlılığını ilan etmesidir.

Savaş ve Hükümranlık: Hiyerogliflerde, firavunun “Güneş’in oğlu” unvanını taşıdığı, ordusunun başında Akdeniz’de dolaştığı ve sınırlarını Mezopotamya’ya kadar genişlettiği anlatılır. Bu metinler, aynı zamanda Tanrı Horus’un firavuna olan lütfunu da vurgular.

İMPARATOR PROPAGANDASI: KAİDE ÜZERİNDEKİ ROMA YAZITLARI

Mısır’dan getirilen dikilitaşın Bizans İmparatoru I. Theodosius tarafından MS. 390 yılında bugünkü yerine dikilmesiyle eklenen mermer kaide, dönemin siyasi mesajlarını içerir.

Latince Mesaj (Doğu Yüzü): Anıtın kendi ağzından yazılan Latince metin, Theodosius’un gücüne teslim olduğunu söyler. “Önceleri direnmiştim; fakat yüce efendimizin emirlerine itaat ederek, yenilen tiranlar üzerinde zafer çelengini taşımam gerekti” denilerek, imparatora isyan edenlere karşı kazanılan zaferin altı çizilir. Ayrıca anıtın “reis Proclus’un idaresi altında otuz günde” dikildiğini belirtir.

Grekçe Metin (Batı Yüzü): Bu metin, Latince metne paralel bir şekilde, “yalnızca İmparator Theodosius’un bu yükü tekrar kaldırmaya cesaret edebildiğini” ve anıtın 32 günde dikildiğini yazar. İki metin arasındaki bu küçük fark bile, imparatorluk idaresindeki kayıt tutma biçimlerine dair ipucu verir.

ONARIMIN ONURU: ÖRME DİKİLİTAŞ (VII. KONSTANTİNOS)

Hipodrom’un diğer ucunda, ilk yapılış amacı bilinmemekle birlikte, sonradan yenilenen Örme Dikilitaş yer alır. Üzerindeki Grekçe yazıt, anıtın İmparator VII. Konstantinos döneminde (MS 10. yüzyıl) restore edildiğini kaydeder.

Yeniden İnşa Mesajı: Metin, anıtın zamanla harabeye döndüğünü ancak İmparator Konstantinos ve oğlu Romanos tarafından onarılarak “eskisinden daha iyi” hale getirildiğini ilan eder. Hatta yazıt, anıtın eski dünyanın harikalarından biri olan Rodos Heykeli ile kıyaslanarak, “bu tunçtan yapılmış heykel de burada bir hayranlık vericidir” der. Bu ifade, dikilitaşın orijinalinde tunç levhalarla kaplı olduğu teorisini destekler.

Sultanahmet’in bu sessiz tanıkları, üzerlerindeki binlerce yıllık yazılarla, ziyaretçilere sadece bir şehir değil, bir imparatorluklar tarihini okuma fırsatı sunuyor.

Dikilitaşlar neden İstanbul’a getirildi?

Sultanahmet Meydanı’nda (Hipodrom) bulunan Mısır Dikilitaşı’nın (Theodosius Dikilitaşı) İstanbul’a getirilmesinin ardında yatan temel neden, Roma İmparatorluğu’nun siyasi gücünü ve prestijini sergileme arzusudur.

Bu tarihi olayın ana nedenleri ve aşamaları şunlardır:

1. Yeni Başkenti “Yeni Roma” Yapma İsteği

İmparator Büyük Konstantin (I. Constantinus), MS 330 yılında şehri imparatorluğun yeni başkenti ilan ettiğinde, İstanbul’u (Konstantinopolis) eski Roma’ya rakip olacak şekilde görkemli bir merkez haline getirmek istedi.

Roma Modeli: Eski Roma’nın ana hipodromu olan Circus Maximus, ele geçirilen bölgelerden getirilen devasa Mısır dikilitaşlarıyla süslenmişti. Konstantin’den sonraki imparatorlar da bu geleneği sürdürerek, yeni başkent olan İstanbul’un da aynı ihtişamı taşımasını amaçladılar.

Prestij Anıtı: Dikilitaşlar, Antik Mısır’ın binlerce yıllık gücünü ve gizemini simgeliyordu. Bu anıtları getirip başkentin en merkezi yeri olan Hipodrom’a dikmek, İmparatorluğun Mısır üzerindeki hakimiyetini ve gücünü tüm dünyaya göstermenin bir yoluydu.

2. İmparatorluk Gücünü ve Zaferi Vurgulama

Dikilitaş’ın nihayet İstanbul’a dikilmesi, 390 yılında İmparator I. Theodosius döneminde gerçekleşti. Theodosius, anıtı sadece şehri güzelleştirmek için değil, kendi zaferlerini yüceltmek için kullandı.

Asi Tiranlara Karşı Zafer: Dikilitaş’ın mermer kaidesindeki Latince yazıtta, anıtın İmparator Theodosius’a itaat ettiği ve “yenilen tiranlar üzerinde zafer çelengini” taşıdığı vurgulanır. Bu ifade, Theodosius’un imparatorluğa karşı ayaklanan usurper (gaspçı) Maximus ve oğlu Victor üzerindeki zaferini kutlamak ve gücünü meşrulaştırmak için yapılan bir siyasi propagandadır.

Tamamlanamayan Projeyi Bitirme: Dikilitaş’ı İstanbul’a getirme fikri aslında Theodosius’tan önceki imparatorlardan geliyordu. II. Constantius, taşı 357 yılında Nil Nehri üzerinden İskenderiye’ye kadar getirmiş, ancak orada bırakmıştı. Theodosius’un bu devasa taşı nihayet dikmesi, onun seleflerinin başaramadığı zorlu bir işi tamamlayarak kendi kudretini kanıtlaması anlamına geliyordu.

Özetle, Dikilitaş İstanbul’a sadece bir dekorasyon unsuru olarak değil, yeni başkentin gücünü, Roma geleneğini sürdürdüğünü ve imparatorun rakipleri üzerindeki mutlak zaferini gösteren bir sembol olarak getirilmiştir.

Hasbahçe Gazetesi Özel Haber

Tweetle

Paylaş

0 Paylaşımlar