Yapay zekâ atıklarının aşırı üretimi, bilime ne yapıyor?

CC BYSon üç yılda, üretken yapay zekâ (YZ) toplum üzerinde derin bir etki yarattı. Özellikle YZ’nin insan yazısı üzerindeki etkisi muazzam oldu. ChatGPT gibi yapay zeka araçlarına güç veren büyük dil modelleri, çok çeşitli metinsel veriler üzerinde eğitiliyor ve artık kendi başlarına karmaşık ve yüksek kaliteli metinler üretebiliyorlar. En önemlisi, yapay zeka araçlarının yaygın kullanımı, “yapay zeka çöpü” olarak adlandırılan, minimum veya hiç insan emeği olmadan üretilen düşük kaliteli yapay zeka çıktılarının aşırı üretimine yol açmıştır. Yapay zekâ destekli yazım teknolojisinin eğitim, iş ve kültür için ne anlama geldiği konusunda çok şey söylendi. Peki ya bilim? Yapay zekâ akademik yazımı geliştiriyor mu, yoksa sadece “bilimsel yapay zekâ saçmalığı” mı üretiyor?

Üretken yapay zeka akademik verimliliği artırıyor

Araştırmacılar, 2018 ile 2024 yılları arasında yayınlanan bir milyondan fazla ön baskı makalesinin özetlerini analiz ettiler. Yapay zekâ kullanımının akademik verimlilik, makale kalitesi ve daha çeşitli literatür kullanımıyla bağlantılı olup olmadığını incelediler. Bir yazarın ürettiği ön baskı sayısı, üretkenliğinin bir ölçüsü iken, bir makalenin bir dergide nihai olarak yayınlanması ise makalenin kalitesinin bir ölçüsüydü. Çalışma, bir yazarın yapay zekayı kullanmaya başladığında ürettiği ön baskı sayısının önemli ölçüde arttığını ortaya koydu. Ön baskı platformuna bağlı olarak, bir yazarın yapay zekayı benimsedikten sonra aylık olarak yayınladığı makale sayısı %36,2 ile %59,8 arasında arttı.

Artış en çok anadili İngilizce olmayanlar arasında ve özellikle Asyalı yazarlar arasında görüldü; bu oran %43 ile %89,3 arasında değişti. İngilizce konuşulan kurumlardan gelen ve “Kafkas” isimli yazarlar için ise artış daha mütevazıydı ve %23,7 ile %46,2 arasında değişti. Bu sonuçlar, anadili İngilizce olmayan kişilerin yazılı İngilizce becerilerini geliştirmek için sıklıkla yapay zekayı kullandığını göstermektedir.

Makalenin kalitesi nasıl?

Çalışma, yapay zekâ kullanılarak yazılan makalelerin, yapay zekâ kullanılmadan yazılan makalelere kıyasla ortalama olarak daha karmaşık bir dil kullandığını ortaya koydu. Ancak yapay zeka kullanılmadan yazılan makaleler arasında, daha karmaşık bir dil kullananların yayınlanma olasılığı daha yüksekti. Bu durum, daha karmaşık ve yüksek kaliteli yazıların daha büyük bilimsel değere sahip olarak algılandığını göstermektedir.

Yapay zekâ, akademik kaynakların çeşitliliğini artırdı

Çalışma ayrıca Google ve Microsoft arama platformlarından kaynaklanan makale indirmelerindeki farklılıkları da inceledi. Microsoft’un Bing arama motoru, Şubat 2023’te yapay zekâ destekli Bing Sohbet özelliğini kullanıma sundu. Bu özellik, araştırmacıların yapay zekâ destekli arama ile normal arama motorunun önerdiği makale türlerini karşılaştırmasına olanak sağladı.

Yapay zekâ, bilimsel yazım ve akademik yayıncılık üzerinde önemli bir etki yaratmıştır. Özellikle anadili İngilizce olmayan birçok bilim insanı için akademik yazımın ayrılmaz bir parçası haline gelmiştir ve kalıcı olmaya devam edecektir. Yapay zekâ, kelime işlemciler, e-posta uygulamaları ve elektronik tablolar gibi birçok uygulamaya entegre edildikçe, yakında ister sevelim ister sevmeyelim, yapay zekâyı kullanmamak imkansız hale gelecek. Bilim açısından en önemlisi, yapay zeka, bilimsel değerin göstergesi olarak karmaşık ve yüksek kaliteli dil kullanımına meydan okuyor. Makalelerin dil kalitesine dayalı hızlı tarama ve değerlendirmesi giderek daha güvenilmez hale geliyor ve acilen daha iyi yöntemlere ihtiyaç duyuluyor.

Zayıf bilimsel katkıları örtbas etmek için karmaşık dilin giderek daha fazla kullanılması nedeniyle, hakem değerlendirmesi sırasında çalışma metodolojilerinin ve katkılarının eleştirel ve derinlemesine değerlendirilmesi şarttır. Bir yaklaşım, “ateşe ateşle karşılık vermek” ve Stanford’dan Andrew Ng tarafından yakın zamanda yayınlanan gibi yapay zeka inceleme araçlarını kullanmaktır. Sürekli artan makale gönderimi sayısı ve akademik dergi editörlerinin zaten yüksek olan iş yükü göz önüne alındığında, bu tür yaklaşımlar tek geçerli seçenek olabilir.

Adnan KESİK