BALTACI MEHMET PAŞA VE KATERİNA

Necati Yüzüak

necati@hasbahcegazetesi.com

90’lı yıllar zamanını tam hatırlamıyorum ancak açılışını ABD Başkanı Clinton ile Batılı dünya ülkelerinin başkanlarının yaptığı bir müze ile ilgili bir anımı ve bugüne dair sizlerin de anlayacağı bir sosyolojik kuram üzerine yaşadıklarımı anlatacağım.

O tarihte iş ortağım Mişa ile toplantımız bitti. Ben, “Bugün Moskova’da neyi görelim?” diye sordum. O da başta bu müze ve diğer yerler konusunda fikrini söyledi. Ben de “Bu, İkinci Dünya Savaşı anısına açılan müze olsun” dedim.

Müzeye gittik; oldukça şaşırtıcı ve güne dair gerçek objeleri dikkatlice izlemeye başladım. Her bir oda ve bölüm, oldukça büyük bir duvara resmedilmiş o anları hatırlatan resimleri yansıtıyor. Onun önünde de o zamana ait silahlar ve diğer objeler var.

Cephe hatlarına dikkatlice bakınca hep kadın figürleri gördüm ve sordum: “Niçin hep kadın?”

Dedi ki: “Leningrad ve Moskova savunmasını kadınlarımız yaptı çünkü erkeklerimizin çoğu ölmüştü.” Mişa, Rus Yahudisi ve oldukça zeki, akıllı biriydi.

“Peki” dedim, “Şu meşhur Baltacı ve Katerina hikâyesinin aslı nedir?”

“Çıkınca anlatacağım” dedi. Çıktık. “Sizin tarihçiler ile bizdeki tarihçiler farklı şeyler yazıyor. İşin aslı şu: Osmanlı ordusu, Rus ordusunu tamamen kuşatmış. Rus ordusunun arka planı bataklık. Hâl bu. Rus Çarı Deli Petro, annesi Katerina’ya haber uçurur ve der ki: Öyle bir altın toplayın ki bu ordu ile savaşmadan bu sulhu yapalım. O tarihte Katerina 72 yaşında. Gerekli altın toplandıktan sonra Katerina, Baltacı Mehmet Paşa’nın çadırına gelir ve teklifini yapar. (Hani biz Türkler başka şeyler konuşulur ya!)”

Paşa düşünür: “Biz buraya savaşı kazanmak ve sonrasında elde edeceğimiz hazine ile İstanbul’a dönmek için geldik. Oysa bu muhasara bizi bu sonuca zaten götürüyor.” Teklifi kabul eder. Ama bir sosyolojik gerçeğin farkında Paşa: “Biz” diyor, “Ganimet için; onlar ise arkası bataklık olan yere düşmemek için can pahasına savaşacak. Bu şartlarda savaşın akıbeti belli değil. Çünkü bir kişi veya bir topluluk eğer arkasında bataklık görüyor ise biliniz ki bu kişi veya topluluk kazanmaya daha yakındır. Bunu asla unutmayın.”

Paşa geri dönüş yolunda iken İstanbul’a ulaştırılan haberler neticesinde yolda idam fermanı sonrası idam edilir. Sonrasına 1711’den sonra bir bakın bakalım Osmanlı Devleti’nin başına neler gelmiş.

Karar vericilere tavsiyem; Baltacı Paşa’nın öngörü ve aklını asla unutmayın. Paşa yolda bir hakikati daha gözlemler: Yolda yeniçerilerin içten içe asayiş sorunu çıkardıklarını asla unutmaz. Böyle olur; en tepenin yakınında olanlar bu kaynamaya her daim adaydırlar.

NECATİ YÜZÜAK