Diyabet ilacı metformin, yaşlanma mekanizmalarını yavaşlatmaya yardımcı olmak için yeniden kullanılabilir.

Metformin, tip 2 diyabet için yaygın olarak reçete edilen, güvenli ve ucuz bir ilaç olup, kan şekerini düşüren ve vücudun insüline verdiği yanıtı iyileştiren birinci basamak bir tedavidir. İlaç, hücreleri, oruç tutma veya diyet yapma sırasında olduğu gibi, bir enerji eksikliği algılayacak şekilde kandırıyor gibi görünüyor. Bu, AMPK adı verilen önemli bir hücresel enerji sensörünü aktive eder ve bu da hücresel atık temizliğini tetiklemeye ve hücresel onarımı desteklemeye yardımcı olur. Son zamanlarda yapılan bir inceleme , metforminin yaşlanmanın bazı etkilerine karşı koymaya da yardımcı olabileceğini öne sürüyor.

Araştırmacılar, metformin’in yaşlanma ve uzun ömürlülüğü nasıl etkileyebileceğine dair kapsamlı ve bütüncül bir tablo sunmak için hücresel ve moleküler çalışmalardan hayvan ve insan çalışmalarına kadar onlarca yıllık küresel araştırmayı derledi. Toplu veriler, metformin’in yaşlanmanın biyolojik kök nedenlerini hedef alabilen ve potansiyel olarak sağlıklı yaşam süresini uzatabilen bir geroprotektif ajan olarak hareket ettiğini gösterdi.

Metforminin yaşlanma karşıtı etkileri türler genelinde belirgindir. 40 ay boyunca tedavi gören erkek maymunların dokularının biyolojik olarak gençleştiği, sadece beyinlerinin bile yaklaşık 6 yıl gençleştiği gözlemlenmiştir; bu, insanlarda 18 yıla eşdeğer bir sıçramadır. İnsanlarda da benzer bir durum görülmüştür; gözlemsel veriler, metformin kullanan kişilerin biyolojik yaşlarının 3,43 yıla kadar daha genç olduğunu, diyabetli kişilerin ise ilacı kullananların diyabeti olmayan yaşıtlarına göre %15 daha uzun yaşadığını göstermektedir.

Yaşlanmanın temel nedenlerini hedeflemek

Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), 60 yaş ve üzeri kişilerin sayısının 2020’deki 1 milyardan 2050’ye kadar iki katına çıkarak 2,1 milyara ulaşacağını tahmin ediyor. Yaşlanan nüfusla birlikte, metabolik bozukluklar, demans, Alzheimer hastalığı ve osteoartrit gibi bir dizi yaşa bağlı hastalık da ortaya çıkıyor. Bu hastalıklar sadece bireylerin yaşam kalitesini düşürmekle kalmıyor, aynı zamanda bir ülkenin sağlık sistemine de önemli bir yük getiriyor.

Son birkaç yıldır yeni bir bilim dalı ivme kazanıyor: gerobilim. Yaşlanmaya bağlı hastalıkları tek tek tedavi etmek yerine, gerobilim daha büyük bir soru soruyor: Yaşlanmanın biyolojik etkenlerini hedefleyebilseydik ne olurdu? Araştırmacılar, yaşlanmayı ve birçok kronik hastalığı tetikleyen ortak mekanizmaları ortaya çıkararak, bu süreçleri yavaşlatmayı ve insanların daha uzun süre sağlıklı kalmalarına yardımcı olmayı umuyorlar.

Tüm hastalıklara karşı tek bir ilaç.

Çok sayıda kanıt, kan şekeri seviyelerini kontrol altına almak için metformin reçete edilen kişilerin daha az kardiyovasküler olay yaşadığını ve bilişsel gerileme oranlarının daha düşük olduğunu göstermektedir. Yeni ilaçların geliştirilmesi yıllar sürdüğü için, araştırmacılar odaklarını metforminin yaşlanmanın etkilerini yavaşlatmak için yeniden kullanılıp kullanılamayacağını araştırmaya kaydırdılar.

Metformin, yaşlanmayı yavaşlatmada potansiyel bir ilaç olarak büyük ilgi çekmiştir, ancak şimdiye kadarki kanıtlar tutarlı olmaktan uzaktır. Hücre, hayvan ve insan çalışmalarından elde edilen bulgular karışıktır ve metformin ile insanlarda hayatta kalma avantajı arasında bağlantı kuran geniş çapta duyurulan bir çalışma, diğer araştırmacıların sonuçlarını tekrarlayamaması nedeniyle yakın zamanda eleştirilere maruz kalmıştır. Ayrıca, insan çalışmalarının çoğu diyabetli kişileri içermekte olup, ilacın yaşlanma üzerindeki potansiyel etkilerini altta yatan hastalık üzerindeki etkilerinden ayırt etmek zordur.

Bu parçalı kanıtları anlamlandırmak için araştırmacılar, farklı türlerden ve biyolojik sistemlerden elde edilen bulguları tek bir çerçevede bir araya getirdiler.

Metformin’in geçmiş performansı

Metformin, tek bir hastalığı tedavi etmek yerine, yaşlanmanın birden fazla biyolojik temel nedenine aynı anda etki eder. Hücrenin temizleme sistemi olan otofajiyi tetikleyerek hücresel atıkları temizlemeye ve DNA stabilitesini desteklemeye yardımcı olur. Yaşlandıkça, DNA’mızdaki metilasyon adı verilen kimyasal etiketler değişmeye başlar ve genlerin nasıl düzenlendiğini etkiler. Metformin, TET2 adı verilen bir enzimi stabilize ederek DNA’daki anormal değişiklikleri yavaşlatır ve daha genç bir genetik profilin korunmasına yardımcı olur. Etkileri ayrıca bağırsaklara ve mikrobiyomuna da ulaşır ; burada faydalı, mukusu koruyan bakterileri ve kısa zincirli yağ asitlerinin üretimini artırabilir. Bu umut verici bir haber, çünkü önceki çalışmalar sağlıklı bir bağırsak mikrobiyomunun vücutta yaşa bağlı iltihabı azaltabileceğini bulmuştur.

C. elegans adı verilen mikroskobik solucanlarda, metformin, hayvanları kalori kısıtlamasına benzer bir duruma sokarak yaşam süresini %36 ila %40 oranında uzattı. Farelerde ise, farklı modellerde, metformin ortalama yaşam süresini %5,8 ila %20,1 oranında artırdı ve bazı tümörlerin ortaya çıkışını geciktirdi.

Metformini test etmek

Araştırmacılar, günümüzde uzun ömür bilimindeki en büyük eksikliğin, diyabeti olmayan sağlıklı yetişkinlerde metformin’i test eden büyük ve titiz çalışmaların olmaması olduğunu belirtti. Şimdiye kadar elde edilen insan verilerinin çoğu, umut verici sinyallere rağmen, metformin’i kanıtlanmış bir uzun ömür tedavisi olarak ortaya koyamayan gözlemsel çalışmalardan geliyor.

Metformin ile Yaşlanmayı Hedefleme (TAME) çalışmasının, metformin’in insanlarda yaşa bağlı birçok kronik hastalığın başlangıcını geciktirip geciktiremeyeceğini test etmek amacıyla tasarlanmış olması, hem bildiklerimizi doğrulamaya hem de gizli kalmış olanı ortaya çıkarmaya yardımcı olacağı umudunu taşıyorlar.

Kaynak:Metformin ve bağırsak mikrobiyotası arasındaki etkileşim. Kaynak: Aging (2