Harita Başında Uzmanlık, Ekran Başında Bölgecilik ile Olmaz!

Ertürk ERYILMAZ

erturkeryilmaz01@gmail.com

Bugünün dünyasında savaş, istihbarat, sınır güvenliği, göç hareketleri, enerji koridorları ve bölgesel kırılmalar üzerine konuşmak, hiç olmadığı kadar kolay hale gelmiştir. Zor olan ise konuşmak değil; bilmek, görmek, okumak, sahayı anlamak, toplumu çözmek ve bir bölgenin iç ritmini kavrayabilmektir. Ne var ki tam da bu çağda, ekranların ve sosyal medyanın ürettiği yeni uzmanlık biçimi, hakikatin yerini görüntüye; analizin yerini kanaate; saha bilgisinin yerini ezbere bırakmıştır.

Bir Kamera ile Uzmanlaşan Yeni Tipoloji

Televizyon stüdyolarında ve bir telefon kamerasının önüne açılmış bir harita üzerinden iki ok çizerek savaş değerlendirmesi yapan, birkaç yabancı kaynak tarayarak kendisini istihbarat yorumcusu ilan eden, bölgeye hiç gitmeden, o coğrafyanın insanıyla oturmadan, gündelik hayatına tanıklık etmeden, tarihsel kırılmalarını okumadan, mezhep, aşiret, sınıf, ekonomi, göç ve demografi dinamiklerini anlamadan bölge ve güvenlik stratejisi uzmanı kesilen yeni bir tipoloji ortaya çıkmıştır. Bu tipoloji, bilgi üretmemekte, görüntü üretmektedir. Bu görüntü ise çoğu zaman kamuoyunu aydınlatmaktan çok yanıltmakta, yönlendirmekte ve sığlaştırmaktadır. Hatta daha da ileri giderek etki ajanlarının ekmeğine yağ sürmektedir.

Görünen ile Bilinen, Konuşan ile Kavrananda Kopuş

Bir bölge hakkında konuşabilmek için yalnızca askeri hareketliliği bilmek yetmez. Savaş, tek başına cephe hattından ibaret değildir. Savaş öncesi toplumsal çözülme, kurumların aşınması, ekonomik daralma, genç nüfusun yönelimi, yerel elitlerin tutumu, sınır aşan akrabalık ağları, mezhepsel gerilimler, etnik katmanlar, kentleşme baskısı, medya manipülasyonu ve dış aktörlerin vekâlet mekanizmaları birlikte okunmadan hiçbir çatışma gerçek anlamda anlaşılamaz. Bir bölgeyi harita üzerinde görmek ile bölgeyi sahada tanımak arasında epistemolojik bir uçurum vardır. Bugün yaşanan temel sorun da tam olarak budur: Görünen ile bilinen, konuşulan ile kavranan arasında büyük bir kopuş vardır.

Daha vahim olan ise savaş başlamadan önce sessiz kalanların, savaş patladıktan sonra birdenbire çoğalmasıdır. Çatışma çıkmadan önce risk göstergelerini okuyamayanlar, toplumsal fay hatlarını analiz edemeyenler, yakın dönem seferberlik işaretlerini fark edemeyenler, kriz patladığında ekranlara koşarak uzmanlık dağıtmaktadır. Oysa gerçek uzmanlık, olay olduktan sonra değil, olay olmadan önce uyarı üretebilmektir. Stratejik akıl, sonuç yorumculuğu değil; süreç okuma kapasitesidir. Bir ülke için esas ihtiyaç, savaşın görüntüsünü yorumlayan yorumcu bolluğu değil; savaşa giden iklimi önceden teşhis eden kurumsal akıldır.

Yeni Dönemde Gereksinim Değil Zorunluluklarımız

Yakın dönemde dünya siyasetinde adım adım ilerleyen bir acil uyarı evresi yaşanmaktadır. Askeri tahkimatlar, enerji hatlarındaki gerilim, vekâlet savaşlarının yayılması, düzensiz göç baskısı, siber saldırılar, bilgi operasyonları, ekonomik baskı araçları ve toplumsal kutuplaşma mekanizmaları artık birbirinden bağımsız değildir. Bunların tamamı hibrit güvenlik çağının birleşik unsurlarıdır. Fakat başta ülkemiz Türkiye’de ve benzeri ülkelerde bu tablo hâlâ parçalı biçimde ele alınmaktadır. Bir kurum sınır güvenliğine bakmakta, bir diğeri göçü yönetmekte, başka bir alan medya dezenformasyonu ile ilgilenmekte, fakat bütüncül risk mimarisi çoğu zaman kurulamamaktadır. Asıl tehlike, tehdidin büyüklüğü değil; tehdidi dağınık zihinlerle okumaya çalışmaktır.

Tam da bu nedenle, artık yalnızca reaksiyon veren değil, öngörü üreten bir devlet aklına ihtiyaç vardır. Geçmişte Devlet Planlama Teşkilatı’nın temsil ettiği uzun vadeli düşünme refleksi, günümüz şartlarında daha gelişmiş, daha veri temelli, daha sosyolojik ve daha stratejik bir biçimde yeniden inşa edilmelidir. Ancak bu kez mesele yalnızca kalkınma planı hazırlamak değildir. Yeni dönemin ihtiyacı; demografi, göç, güvenlik, medya, kentleşme, eğitim, ekonomik kırılganlık, dijital davranış kalıpları ve bölgesel risk alanlarını aynı masada buluşturan entegre bir strateji kurumudur.

Bu kurum, yalnızca devletin teknik hafızası olmayacaktır. Aynı zamanda toplumsal eğilimleri önceden okuyan, sosyo-ekonomik kırılmaları haritalayan, bölgesel profil çıkaran, dezenformasyon etkilerini ölçen, kriz senaryoları üreten ve kamusal dayanıklılığı artıran bir milli öngörü merkezi işlevi görmelidir. Çünkü bugünün savaşları yalnızca sınırda değil; toplumun zihin haritasında başlamaktadır. Bu nedenle sosyo-profilleme, yalnızca istatistik üretmek için değil; toplumsal kırılganlıkları görmek, riskli alanları önceden tespit etmek ve kamu düzenini uzun vadeli biçimde korumak için stratejik bir zorunluluktur.

Burada yeni medyanın ve televizyon düzeninin de yeniden ele alınması gerekir. Her önüne harita alana mikrofon uzatan, her sert cümleyi analiz zanneden, her yabancı terimi uzmanlık nişanı gibi sunan medya anlayışı, ulusal düşünce iklimine zarar vermektedir. Medya, bilgi dolaşım alanıdır; ama aynı zamanda zihinsel güvenlik sahasıdır. Dolayısıyla özellikle savaş, istihbarat, bölge analizi ve milli güvenlik konularında belirli uzmanlık ölçütleri, etik kurallar, saha yeterliliği ve akademik denetim mekanizmaları oluşturulmalıdır. Bu alan, reytinge terk edilemeyecek kadar ciddidir.

Ya Bilgi Disiplinini Yeniden Kuracağız yada Laf Salatası Yapacağız…

Türkiye’nin bugün ihtiyacı olan şey, daha fazla konuşan insan değil; daha derin düşünen kurumlardır. Daha fazla ekran yüzü değil; daha fazla saha okumasıdır. Daha fazla yorum değil; daha fazla metodolojidir. Çünkü bölge uzmanlığı, masa başında kurulan bir unvan değildir. İstihbarat analizi, sosyal medya başlığı değildir. Savaş değerlendirmesi ise televizyon dekoruna sığacak kadar dar bir alan hiç değildir.

Gerçek mesele şudur: Ya bilgi disiplinini yeniden kuracağız ya da gürültüyü analiz sanmaya devam edeceğiz. Ya hakiki strateji kurumlarını ihya edeceğiz ya da krizler patladıktan sonra aynı ekranlarda aynı cümleleri dinlemeyi sürdüreceğiz. İçinden geçtiğimiz çağ, erteleme çağı değildir. Bu çağ; kurumsal dönüşüm, stratejik öngörü ve toplumsal dayanıklılık inşasını zorunlu kılmaktadır. Aksi halde yalnızca sınırlarımızı değil, zihinsel egemenlik alanımızı da kaybetme riskiyle karşı karşıya kalırız.

Ertürk ERYILMAZ