Son Dakika


Uzmanlar Uyardı: Evdeki İnternete Bağlı Cihazlar Ne Kadar Güvende?
AYM’DEN İNSAN ONURUNU KORUYAN TARİHÎ KARAR: GENEL EVLERLE İLGİLİ 128. MADDE İPTAL EDİLDİ
Hacı Yusuf Albayrak’tan Filistin Direnişine ve Zulme Karşı Anlamlı Şiir
A Millî Futbol Takımımızın Belçika ve Fransa Sınavı: Mücadele Tam, Şanssızlık Engel
COP31 Antalya’da Başladı: İklim Mücadelesinde Küresel Adalet Tartışması
Küresel Güç Mücadelesi ve Türkiye’nin Stratejik Hamleleri: USPUM Başkanı Gergerlioğlu’ndan Çarpıcı Açıklamalar
Türk tarihini karalayan Batılı aydınlar, ısrarla Türkleri barbar, göçebe, pis ve kaba olarak tarif ederlerdi.
Gelin şimdi gerçeklerle yüzleşelim.
Türkistan, tarihinin uzun süresince bir kentler bölgesiydi. Yunan coğrafyacısı Strabon, daha M.Ö. 1. asırda Orta Asya Türkistan’ını “Bin kentli toprak” şeklinde tanımlamış; o kadar çok kentten bahsetmiştir. Ayrıca bir başka Bizanslı yazar da Orta Asya’da sadece bir krallık olan Baktriya Kralı’nın hükmü altında yüzlerce kent olduğunu belirtmiştir.
Ceyhun Nehri’nin 70 km güneyinde kurulmuş olan Belh şehri, Özbekistan ve Afganistan arasında bir yerdedir. Kentin iç surları sadece 400 hektarlık bir alanı kaplıyordu; şehrin en dış surları ise 120 km uzunluğundaydı. Bölgeye giden seyyahlar notlarına; “Portakal ağaçları, şeker pancarı tarlaları, muntazam ve bakımlı üzüm bağları, çiçek bahçeleri ile sebze bostanları gördük” diye yazmışlardır.
Bahçelerden hemen sonra büyük çarşılar ve pazarlar başlıyor. Ticaret öylesine büyük, insan kalabalığı öylesine çok ki o asra göre şaşırmamak imkânsız. Kent, bu hareketliliğin ardından görülmeye başlıyor…
Buyurun hayal edin, nasıl bir kent yapısı var?
Belh şehri bir Türk şehridir. Evler fırınlanmış tuğlalardan şık ve estetik bir şekilde yapılmış. Daha sonra güvenlik kaleleri ve Sultan’ın Sarayı görünüyor. Tüm bürokratlar ve vezirler de bu iç kalede yaşıyordu.
Belh şehrinin büyüklüğü için uzmanlar şunları söylüyor: İç kalesi Truva’nın tamamından on kat daha büyüktü ve bu iç kale, Belh şehrinin ancak onda biri kadardı. Ya nüfusu? Tam 350 bin kişi. O tarihte Londra 10 bin, Paris ise 12 bin kişilik nüfusa sahipti. Kıyas için verdim bu örneği.
Bizim hocalarımız nedense bu konuları ya hiç bilmez, bilen de yazmaz. Neyse!
Tabii şehrin bir diğer önemi de hem Akdeniz’e hem Hindistan üzerinden Asya’ya açılan bir ticaret köprüsü olmasıdır. Hem Batılılar hem Araplar bu şehre “Kentlerin anası” demişlerdir. Merv, Sincan’da Kaşgar, Kabil, Herat, Gazne, Taşkent gibi onlarca büyük şehir de bu coğrafyadadır ve hepsi Türklerin kurduğu şehirlerdir. Böylesi büyük şehirlerdeki hayatın kolaylığı ve zenginliği göz kamaştırıcıdır.
Peki kırsal alan olan köyler ve kasabalar nasıldı, bir bakalım!
Buhara Vahası’nda Peykent adındaki bir kasabada bulunan evde yapılan kazı çalışmalarında, kilden yapılmış kaliteli 250 adet araç ve gerecin bulunması; Orta Asya Türkistan’ında Türklerin hayatının oldukça zengin olduğuna işaret eder.
Kentlerde nüfus öylesine yoğundu ki metrekareye 15 ila 20 kişi düşerdi. Evler 35 metrekare ve 2-3 katlı yapılırdı. Bu tarz evler halk içindi. Zenginler içinse 50 odaya kadar çıkan konaklar vardı. 4 kişilik bir aileye 17 kişilik hizmetli grubu hizmet ederdi.
Bu bölümde ne demek istedim? Batılıların “barbar, göçebe, pis, kaba” dediği Türk, aslında bin kentli toprağın sahibiydi. Belh 350 bin, Londra 10 bin, Paris 12 bin nüfusluydu. Biz kendi kentimizi bilmedik. Farabi’nin dediği gibi: “Düşünürleri kullanmayı bilmeyen bir toplum, suçu ancak kendinde aramalıdır”
Evin İçi, Sokak, Kubbe ve 4 Bin Yıllık Senet
Önceki yazımız kentler ve kent hayatı ile ilgiliydi. Yazımıza devam ediyoruz.
Kentlerde yaşayan kölelerin (hizmetlilerin) dahi suya ulaşımı sorunsuzdu. Kışın kömür benzeri maddeler yakılıyor ve duvar içine döşenmiş borular ile ısı dağıtılıyordu. Tuğladan yapılmış sabit yataklarda uyunuyor; Horasan tarafındaki sıcak bölgelerde ise yaz sıcağını evlerden uzak tutmak için soğutucu kuleler (badgirler) bulunuyordu. Ayrıca sıcaktan ve güneşten korunmak için bodrum katları inşa edilmişti. Hava ve ışığın dolaşımını sağlamaya en fazla tuğla ve kaburgalı kubbeler yardımcı oluyordu. Türkler saraylarında, ticaret merkezlerinde ve evlerinin tepelerinde kaburgalı kubbeler inşa ederlerdi.
Avrupa’da sivri Gotik kemerin tarihi 11. asırdır. Buralara bu tarz bir inşaat teknolojisinin gelmesi, hiçbir şekilde şüphe yok ki Orta Asya Türk medeniyetinden alınmıştır. İlk önce büyük kiliselerde uygulanmıştır; Normandiya’daki Caen şehrindeki Saint-Etienne Kilisesi, Milano’daki San Ambrogio Kilisesi gibi. Bu çok şaşırtıcı ve önemli bir bilgidir.
Orta Asya’daki Türkler yerde oturdukları gibi iskemleleri de yaygın olarak kullanmış ve yaşamlarını bu konforda sürdürmüşlerdir.
Evlerin içindeki rahatlık kadar, şehrin dizaynı da çok güzelmiş. Bu tespit Arap fetihlerinden tam bin yıl öncesini işaret ediyor. Sokaklar taş döşeli, umumi hamamlar geniş olup genelde mabet ve türbelerin civarında kurulmuş. Dışarıdan gelen ziyaretçilere konaklama imkânı sağlayan hanlar ve ticaret merkezleri de varmış.
Tüm bunlar Orta Asya’daki Türklerin kökleri çok derinlerde olan gelişmiş bir kent hayatına sahip olduklarının göstergesidir.
Yine itiraf eder Batılı araştırmacı ve yazarlar: “Bu bölgenin ve milletinin kentlilik hayatı 5 bin yıllıktır” derler. Çünkü kentliliğin 4 bin sene önce hayvancılık yapan insanların bir araya gelerek oluşturduğu bir kültür olduğunu söylerler.
Yeni yapılan kazı çalışmalarında, Tunç Çağı’nda (4 bin sene önce) surlarla çevrili Gonur Tepe ve Marguş gibi Merv civarında kalan kentlerin gayet mamur olduğu görülmüştür. Kazılar neticesinde dikdörtgen şeklindeki surların içinde kasabalar, saraylar, mabetler, kamu binaları, çarşılar ve yerleşim yerleri ortaya çıkarılmıştır.
Yine yıllar önce NTV’de Ahmet Yeşiltepe “Kadim Türklerin İzinde” diye bir belgesel çekmişti. Türkistan bölgesindeki bir müzede, karbon testlerine göre tam 4 bin yıllık olan bir belge göstermişti. Bu belge bir senetti. Üzerinde parayı veren ve alan borçlu kişinin ismi vardı. Demem o ki artık “Türk nedir ve nasıl bir millettir?” sorularının cevabı doğru olarak verilmelidir.
Raphael Pumpelly 1900’lerde, Fredrick Hiebert ise bir asır sonra bölgede kazı çalışmaları yürütmüştür. Bu iki Amerikalı arkeolog, araştırmaları sayesinde Orta Asya Türklerinin ekmek yapmak için buğday eken ilk insanlar olduğunu öğrenmişlerdir.
O çağlarda dünyanın başka yerinde de büyük kentler olabilir. Ancak hiçbirisi böylesi bir altyapıya ve yüksek teknolojiye sahip değildi.
Örneğin; Orta Asya’daki Türk şehirlerinin çok geniş çaplı sulama kanalları ve sistemleri vardı. Bu sistemin organizasyonu büyük bir kabiliyet gerektirmektedir. Bölgeyi ithalat ve ihracat merkezi kılan yapısal çözümler geliştirilmiş, tüm dünyanın tüccarları bölgeye gelebilmiştir.
Tarım üretimi, deri ve tekstil üretimi, el sanatları, demir ve çelik üretimi gibi çok önemli alanlarda Türkler ya bizzat üretim yapmış ya da üretileni alıp satmış veya gümrük almıştır.
Bu millet, dünya tarihinin her döneminde başrolde olmuştur.
Bu bölümde ne demek istedim? Bizim evimizde hizmetlinin bile suyu vardı. Borularla ısı vardı. Soğutucu kule vardı. Avrupa’nın Gotik kemeri bizim kubbemizden alınmıştır. 4 bin yıllık senedimiz var. Ekmek için buğday eken ilk insanlar biziz. Biz 1200 sene önce zirvedeydik. Bugün Çin’deki üçlü zirvede olması gereken birinci devlet, Türk devleti olmalıydı. Çünkü bu millet, dünya tarihinin her döneminde başrolde olmuştur.
Bahse konu olan Türk devleti; kadim Türk değerlerini haiz Türklerden müteşekkil devleti kastediyorum.
Selam ve dua ile…
Necati YÜZÜAK
Etiketler: Belh şehri tarihi » dört bin yıllık senet » eski Türk mimarisi » Gonur Tepe kazıları » kadim Türk değerleri » kadim Türk şehirleri » Marguş medeniyeti » Necati Yüzüak » necati yüzüak makaleleri » Necati Yüzüak yazıları » orta asya medeniyeti » orta asya tarihi » tarihte Türk şehirleri » Türk kent tarihi » Türkistan ticaret yolları » TÜRKİSTAN’ın Kayıp AydınlanmasıYorum yapabilmek için Giriş yapın.
İLGİNİZİ ÇEKEBİLECEK DİĞER KÖŞE YAZILARI
21 Kasım 2026 Genel, Gündem, Köşe Yazıları, Tarih, Tüm Manşetler
20 Kasım 2026 Bilim ve Teknoloji, Dünya, Genel, Gündem, Köşe Yazıları, Soru/Yorum, Teknoloji, Tüm Manşetler
20 Kasım 2026 Din ve Yaşam, Genel, Gündem, Köşe Yazıları, Kültür Sanat, Tüm Manşetler
19 Kasım 2026 Genel, Gündem, Köşe Yazıları, Tarih, Tüm Manşetler