Ramazan’da Tutulamayan Orucun Hükmü: Kaza mı, Fidye mi, Kefaret mi?

Ayetullah Coşkun

ayetullahcoskun@hasbahcegazetesi.com

Ramazan ayı, Müslümanlar için sadece bir aç kalma dönemi değil, aynı zamanda nefis terbiyesi ve manevi bir arınma iklimidir. Ancak her yıl olduğu gibi bu yıl da sağlık sorunları, yaşlılık veya seyahat gibi nedenlerle oruç tutamayan vatandaşlarımızın zihninde “Şimdi ne olacak? Bedel ödemem gerekir mi?” soruları beliriyor.

İslam dini, “zorlaştırmayınız, kolaylaştırınız” ilkesi gereği, mazereti olan kulları için farklı kapılar açmıştır. Bu kapıların hangisinden geçeceğiniz ise orucu neden tutamadığınıza göre değişmektedir.

İslam hukukunun temel kaynağı olan Kur’an-ı Kerim, bu konuda en net cevabı Bakara Suresi’nde verir. Eğer bir kişi geçici bir hastalık yaşıyorsa veya Ramazan ayında yoldaysa, Allah ona bir ruhsat tanımıştır. Bu durumdaki kişiler için maddi bir bedel veya para ödeme yükümlülüğü yoktur. Ayet-i kerimede buyurulduğu üzere, bu kimseler tutamadıkları gün sayısı kadar, müsait oldukları başka zamanlarda “kaza” ederler. Yani burada esas olan, borcun bizzat ibadetle ödenmesidir.

Peki, ya oruç tutmaya hiç gücü yetmeyenler? Yaşlılık sebebiyle bünyesi zayıf düşen dedelerimiz, ninelerimiz veya iyileşme ümidi olmayan kronik bir rahatsızlığa sahip kardeşlerimiz için dinimiz “Fidye” müessesesini öngörmüştür.

Bakara Suresi 184. ayetin devamında; “Oruç tutmaya güç yetiremeyenler ise bir yoksul doyumu fidye verir” buyurulur. Bu, tutulamayan her gün için bir fakiri doyurmak demektir. Maddi imkanı olanlar, o yıl için belirlenen fitre miktarı üzerinden bu borçlarını ödeyerek hem ibadetlerini yerine getirmiş hem de sosyal adalete katkıda bulunmuş olurlar.

“Bakara Suresi: Ey iman edenler! Allah’a karşı gelmekten sakınmanız için oruç, sizden öncekilere farz kılındığı gibi, size de farz kılındı. ﴾183﴿ Oruç, sayılı günlerdedir. Sizden kim hasta, ya da yolculukta olursa, tutamadığı günler sayısınca başka günlerde tutar. Oruca gücü yetmeyenler ise bir yoksul doyumu fidye verir. Bununla birlikte, gönülden kim bir iyilik yaparsa (mesela fidyeyi fazla verirse) o kendisi için daha hayırlıdır. Eğer bilirseniz oruç tutmanız sizin için daha hayırlıdır. ﴾184﴿”

Ancak en çok karıştırılan ve dikkat edilmesi gereken husus “Kefaret” konusudur. Mazeretsiz, bilerek ve kasten başlanmış bir Ramazan orucunu bozmak, bu mübarek ayın hürmetine karşı bir sadakatsizlik sayılır. Peygamber Efendimiz’in (s.a.v.) hadis-i şeriflerinde belirtildiği üzere, kasten oruç bozan bir kişinin cezası -eğer sağlığı elveriyorsa- 60 gün peş peşe oruç tutmaktır. Eğer kişi 60 gün tutamayacak kadar yaşlı veya kalıcı hastaysa, ancak o zaman 60 fakiri doyurarak bu kefareti ödeyebilir. Yani maddi bedel, sadece oruç tutma imkanı tamamen ortadan kalktığında bir seçenek haline gelir.

Bir gün bir adamın Hz. Peygamber’e gelip “Mahvoldum, orucumu kasten bozdum” demesi üzerine, Peygamberimiz (s.a.v.) ona sırasıyla köle azat etmesini, gücü yetmezse 2 ay peş peşe oruç tutmasını, buna da gücü yetmezse 60 fakiri doyurmasını emretmiştir (Buhârî, Savm, 30).

İslam’ın sunduğu bu çözümler, hiç kimsenin manevi olarak mahrum kalmamasını hedefler. Kimimiz bedenimizle, kimimiz sabrımızla, kimimiz ise imkanımızla bu rahmet ayından nasipleniriz. Eğer üzerinizde bir oruç borcu varsa, durumunuzun bu üç kategoriden hangisine girdiğini belirleyerek hareket etmek, ibadetin sıhhati açısından büyük önem taşır.

Unutmayalım ki ibadet, sadece bir şekil şartı değil, Allah ile kul arasındaki samimiyet sınavıdır.

Ayetullah COŞKUN