SEVEN HATIRDAN ÇIKARMAYANDIR: ANU’DAN DEHR’E ESİRGEYÜÇİ

Necati Yüzüak

necati@hasbahcegazetesi.com

Geçen haftaki yazımızda Türk’ün İlk Mushafı TİEM 73’ü anlatmış ve 900 yıl önce Karahanlı aliminin Rahman kelimesini Arapça bırakmayıp “Esirgeyüçi” olarak karşıladığını belirtmiştik. Bu yazı üzerine akademisyen, diplomat ve teolog bir kardeşimden çok çarpıcı bir not geldi: “Seven hatırdan çıkarmayandır. Anladığım kadarıyla Anu kelimesi, Arapçadaki Dehr sözcüğüne karşılık geliyor, müthiş.” Tek cümle, 12 bin yıllık meselenin özetidir.

Bu derin tespiti açmak gerekirse; birinci olarak Anu, Sümer tabletlerinde göğün en eski adıdır. Zamanı başlatan, kaderi tayin eden ve gökten de öte zamanın kendisini temsil eden ulu bir mefhumdur.

İkinci olarak Dehr, aynı hakikatin Arapçadaki karşılığıdır. Kur’an-ı Kerim’de İnsan Suresi 1.ayette “İnsanın üzerinden Dehr’den uzun bir süre geçmedi mi?” şeklinde geçer. Hadis-i Kudsi’de ise Allah buyurur: “Dehr’e sövmeyin, Dehr Ben’im.” Demek ki Dehr, zamanı yaratan ve zaman boyunca baki olan ilahi iradedir.

Üçüncü ve en mühim nokta ise Karahanlı’nın dehasının tecelli ettiği Esirgeyüçi’dir. Rahman kelimesi sadece “acıyan” diye geçiştirilmemiş, Türk töresindeki en derin kavram seçilmiştir. Eski Türkçede esirgemek acımak, korumak ve en önemlisi hatırdan çıkarmamak, vefa göstermek manalarına gelir. Yani Esirgeyüçi, seven ve hatırdan çıkarmayandır; Dehr boyunca kulunu unutmayandır.

Anu’dan Sümer’e, Tengri’den Göktürk’e ve oradan Esirgeyüçi’ye uzanan çizgi aynı fıtrat üzerindedir. 12 bin yıldır isimler değişmiş, hakikat baki kalmıştır.

Batı düşüncesinde Dehr mefhumu yoktur; onlarda zaman lineerdir (çizgisel) ve tanrı göktedir. Bizim köklerimizde ve Türk töresinde ise zamanın sahibi zaten Tengri’nin kendisidir. Bu yüzden bizim dilimizde ve kültürümüzde “Köni Yol” yani dosdoğru yol vardır.

Fatiha suresindeki Sırat-ı Müstakim’in karşılığı olarak Karahanlı aliminin Köni Yol ifadesini seçmesi asla tesadüf değildir. Bugün birileri ısrarla bizi köklerimizden koparmak istemektedir ancak TİEM 73 bütün ihtişamıyla 902 sayfalık Türkçe bir Kur’an abidesi olarak ortadadır.

Köni Yol, dün olduğu gibi bugün de Esirgeyüçi’nin, yani seveni hatırdan çıkarmayanın yoludur.

Vesselam.

Necati YÜZÜAK