Vatikan’ın “Ekümenik Süreç” Operasyonu ve Türkiye’nin Kaçırmaması Gereken Büyük Resim

Ertürk ERYILMAZ

erturkeryilmaz01@gmail.com

Anadolu coğrafyası tarih boyunca hep bir medeniyetler beşiği oldu. Ancak bu topraklarda hiçbir sembol, hiçbir unvan ve hiçbir tarihi mekan yalnızca masum bir kültürel miras ya da dinî bir ritüel alanı olarak kalmadı. Bugün İznik’te yükselen sessizliğin içinde, Heybeliada koridorlarında yankılanan ayak seslerinin ardında ve Fener’deki ekümeniklik iddialarının satır aralarında, Türkiye Cumhuriyeti’nin egemenlik haklarına dair çok katmanlı ve derin bir stratejik mücadele veriliyor.

Meseleye yalnızca “inanç özgürlüğü” çerçevesinden bakanlar, büyük resmi ıskalamaya mahkumdur. Aynı şekilde, her Hristiyan din adamını “ajan” olarak yaftalamak da devlet ciddiyetiyle bağdaşmaz. Devlet aklı, bu iki sığ uç arasında, tam da bu anda Aytunç Altındal Hoca’nın yıllarca anlatmaya çalıştığı soğukkanlı ve tarihsel okumayı yapabilmektedir.

İznik’te Neler Oluyor? Vatikan’ın Projesi Sadece “Dua” Değil

Vatikan’ın resmî takvimine göre Papa XIV. Leo, 27 Kasım – 2 Aralık 2025 tarihleri arasında Türkiye’ye geldiğinde, programın en kritik ayağı İznik’ti. Papa’nın “Birinci İznik Konsili’nin 1700. yılı” vesilesiyle geldiği bu küçük Anadolu kasabası, Hristiyanlık tarihi için sanıldığından çok daha büyük bir anlam taşıyor. M.S. 325 yılında toplanan bu konsil, tüm Hristiyan dünyası tarafından kabul edilen İznik İman İkrarı’nın şekillendiği kurucu zemindir. Papa’nın bu ziyareti, Fener Rum Patriği Bartholomeos ve 20 farklı Hristiyan topluluğunun temsilcileriyle birlikte gerçekleştirdiği bir “ekümenik dua” ve “ortak bildiri” imza törenine dönüştü.

Burada sorulması gereken soru şu: İznik’e gelen her yabancı heyetin, satın alınan her taşınmazın, yürütülen her arkeolojik çalışmanın ardında yalnızca kültürel diplomasi mi var, yoksa uzun vadeli bir nüfuz projesi mi? Zira Vatikan’ın İznik ilgisi Papa ile sınırlı kalmadı. Ziyaret öncesinde, Şubat 2025’te Vatikan’dan üst düzey bir planlama heyeti İznik’e gelerek Bazilika ve çevresinde detaylı incelemelerde bulundu. Bu durum, İznik’in Vatikan nezdinde ne kadar merkezi bir konuma yerleştirildiğini gözler önüne sermektedir.

Sıra Dışı Mülk Edinimleri ve “Gri Alan” Faaliyetleri

Son dönemde İznik ve çevresinde yabancıların, özellikle de Hristiyan cemaatlerle bağlantılı kişi ve kuruluşların mülk edinme girişimleri dikkat çekiyor. Bu durum, yerel halk arasında belli belirsiz huzursuzluk yaratırken, stratejik açıdan çok daha derin bir soruya kapı aralıyor. İznik gibi Hristiyan dünyası için yüksek sembolik değere sahip bir bölgede, yabancı taşınmaz edinimleri Türkiye tarafından bütünleşik bir ulusal güvenlik perspektifiyle izleniyor mu?

Tarih bize şunu öğretmiştir: İstihbarat servisleri ve dış nüfuz aktörleri çoğu zaman açık askerî veya diplomatik kanallardan değil; akademi, turizm, arkeoloji, yardım kuruluşları ve gayrimenkul yatırımları gibi “gri alanlar” üzerinden temas kurar. Bu nedenle İznik, Antakya, Efes, Kapadokya, Tarsus, Mardin ve İstanbul gibi yüksek sembolik değere sahip bölgelerde mülk hareketleri yalnızca tapu kayıtlarından ibaret görülmemelidir. Aynı zamanda kültürel güvenlik ve karşı istihbarat başlığı altında da değerlendirilmelidir.

Heybeliada Ruhban Okulu: Eğitim Maskesi Altında Egemenlik Transferi

Denklemin en tartışmalı ayağı ise Heybeliada Ruhban Okulu’nun yeniden açılması meselesidir. Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın, ABD Başkanı Trump ile görüşmesi sonrası “üzerimize ne düşerse yapmaya hazırız” çıkışı, Ortodoks çevrelerinde okulun açılacağına dair büyük bir beklenti yarattı. Hatta Fener Rum Patriği Bartholomeos, Eylül 2025’te yaptığı bir açıklamada okulun yakında açılacağını duyurdu.

Burada Türkiye için asıl tehlike, okulun açılıp açılmamasından çok, hangi statüyle açılacağında gizli. Eğer okul, Türkiye Cumhuriyeti’nin eğitim mevzuatına bağlı, Millî Eğitim Bakanlığı veya YÖK denetiminde bir yapı olarak açılırsa bu bir tartışma konusu olmaktan çıkar. Ancak okul, Patrikhane’ye bağlı, devlet denetimi dışında, uluslararası öğrenci ve öğretim kadrosu bulunan özel statülü bir dinî akademi haline getirilirse, durum tamamen değişir. Bu senaryoda Ruhban Okulu, Patrikhane’nin tartışmalı “ekümeniklik” iddiasının kurumsal altyapısına dönüşür. Nitekim Prof. Dr. Orhan Elmacı’nın kapsamlı analizine göre, okulun bu şekilde açılması, Lozan’da tanımlanan azınlık rejimini tartışmaya açar, laiklik ilkesini aşındırır ve Patrikhane’ye uluslararası alanda hukukî bir statü kazandırarak egemenlik sorununa yol açar.

Misyonerlik ve Vatikan’ın Stratejik Aklı

Vatikan’ın Anadolu coğrafyasına ilgisi elbette yeni değil. Ancak son yıllarda bu ilginin sistematik bir stratejiye dönüştüğü açıkça görülüyor. Vatikan’ın dünya genelinde 5.000’den fazla gayrimenkulü olduğu ve bunların devasa bir finansal güce tekabül ettiği biliniyor. Türkiye özelinde ise Vatikan ve ona bağlı Opus Dei gibi yapılanmalar, “dinler arası diyalog” ihanetinin maskesi altında kültürel ve dinî nüfuz alanları inşa ediyor. İstanbul’da düzenlenen iftarlar, kültürel miras projeleri ve akademik iş birlikleri, bu sessiz nüfuz operasyonunun yalnızca görünen yüzü. Asıl hedef, Anadolu’nun çok katmanlı dinî dokusunu Katolik-Ortodoks ittifakının uzun vadeli stratejik çıkarları doğrultusunda yeniden şekillendirmek.

Türkiye Ne Yapmalı?

Türkiye’nin bu süreçteki makul çizgisi açık olmalıdır. Din ve vicdan özgürlüğü tartışmasız korunmalı, ancak bu özgürlük alanı, egemenlik haklarını aşındıracak özel statülere, diplomatik baskılara ve kültürel nüfuz operasyonlarına teslim edilmemelidir. İznik, yalnızca Hristiyan dünyasının hafıza haritasındaki bir merkez değil, Türkiye Cumhuriyeti’nin kadim bir ilçesidir. Heybeliada Ruhban Okulu, ancak ve ancak Türkiye’nin hukuk düzeni içinde, devlet denetiminde ve şeffaf bir statüyle açılabilir. Patrikhane’nin dinî varlığına saygı duyulurken, ekümeniklik iddiasının hukukî ve siyasî bir zemine çekilmesine asla müsaade edilmemelidir.

Aytunç Altındal Hoca’nın vasiyeti niteliğindeki şu sözler, bugün tam da bu noktada yankılanıyor: “Batı, semboller ve kurumlar üzerinden asırlık planlar yapar. Türkiye ise anlık reflekslerle hareket ederse, egemenliğini çoktan kaybetmiştir”

İznik’te yapılan duanın, Heybeliada’da açılması planlanan okulun ve Fener’deki ekümeniklik ısrarının ne anlama geldiğini soğukkanlılıkla okuma zamanıdır. Çünkü bu coğrafyada semboller asla yalnızca sembol değildir. Bazen bir konsil, bir okul, bir unvan ve bir mülk, yüzyıllar sonra yeniden açılan bir stratejik kriz dosyasının başlığı olabilir.

Ertürk ERYILMAZ