Bir Diriliş Ruhu: İslam Medeniyet Tasavvuru Ontolojisi

Ertürk ERYILMAZ

erturkeryilmaz01@gmail.com

Medeniyetler önce şehirlerde değil, kalplerde doğar. Çünkü insanın iç dünyası, dış dünyanın aynasıdır. O ayna bulanıksa ne şehirler huzur verir ne saraylar adalet dağıtır. Kalp, medeniyetin mihrabıdır derler; orada yankılanan her hakikat, zamanla sokakların ahengine, çarşıların helal dengesine, mahkeme duvarlarının adalet sesine dönüşür. Bir milletin yükselişi de çöküşü de önce inanç dünyasında başlar. Kılıçlar kırılmadan önce fikirler kırılır; surlar yıkılmadan önce ahlak çöker, devletler dağılmadan önce insanlar istikametini kaybeder. Bu yüzden tarih, yalnızca savaş meydanlarının değil gönül meydanlarının da şahididir.

Bugün İslam dünyasının yaşadığı en büyük kriz yalnızca siyasi parçalanmışlık, ekonomik geri kalmışlık veya teknolojik eksiklik değildir. Bunların tamamı daha derinde bulunan bir boşluğun sonucudur: Medeniyet tasavvurunun kaybı… Kendi varlık hikmetini, eşyaya bakışını, insan tarifini unutan bir toplum, başkalarının aynasında kendini aramaya mahkûm olur. Bugün Müslümanlar, ne Doğu’da kâmil manada doğulu ne Batı’da tam anlamıyla batılı olabilmenin sancısını yaşamakta. Çünkü öz tasavvur buharlaştı, yerini taklit ve özenti doldurdu. Oysa medeniyet taklitle değil tahkikle, kabuk değiştirmekle değil öze dönmekle kurulur.

Çünkü medeniyet yalnızca büyük şehirler, ihtişamlı camiler, yüksek kubbeler, ordular veya zenginlik değildir. Bunlar medeniyetin meyvesidir, kökü değildir. Asıl medeniyet, insanı Allah’ın yeryüzündeki emanetçisi olarak gören bir dünya görüşüdür. Eşyaya mana veren bir bakıştır. Suyu yalnızca iki hidrojen bir oksijen olarak değil, “her canlıyı sudan yarattık” sırrıyla görmektir. Adaletin güçten üstün olduğu, ilmin servetten kıymetli sayıldığı, merhametin hukukun ruhu olduğu bir hayat nizamıdır. Bu nizamda ticaret, kazançtan önce helal dairesini sorar; yönetim, yetkiden önce emanet bilincini kuşanır; ilim, kibri değil tevazuyu doğurur.

İslam medeniyeti, tarihte ilk olarak fetihlerle değil, Kur’an’ın insanı yeniden inşa etmesiyle yükseldi. Vahiy önce karanlık bir mağarada bir kalbe indi. O kalpten taşarak önce bir avuç sadık yüreği, sonra bir toplumu, sonra çağları aydınlattı. Mekke’nin dar sokaklarında vahiy önce insanı değiştirdi. İnsan toplumu değiştirdi, toplum devleti kurdu, devlet ise medeniyeti inşa etti. Bu sebeple gerçek dirilişin yolu da aynı yerden geçmektedir: İnsanın yeniden inşası ile başlayacaktır… Nefsin tezkiyesi, kalbin tasfiyesi, aklın hikmetle cilalanması olmadan yapılan her hamle, ruhsuz bir cesede can üflemeye çalışmak gibidir. Önce insan dirilmeden kurumlar dirilmeyecektir. Önce şahsiyet imar edilmeden şehirler imar edilmeyeceği gerçeği açık şekilde önümüzde durmaktadır.

Bugün ümmetin ihtiyacı yeni sloganlar da değildir. Yeni bir şuurdur. Bu şuur, toplumun yeniden Kur’an ile bir hayat rehberi olarak tanışmasıdır. Onu yalnızca ölülerin ardından okunan bir metin olmaktan çıkarıp dirilerin elinde yol haritası kılmaktır. İlmi kariyer basamağı değil bir ibadet olarak görmektir. Her bilgi kırıntısını, kâinattaki ilahî isimlerin bir tecellisi ve eşyanın hakikatini saymaktır. Ahlakı hayatın merkezi yapmak, tıpkı havanın bedene, suyun toprağa can vermesi gibi bütün davranışlara ruh üflemektir. Ve adaleti yalnızca hukuk metinlerine hapsedilmiş bir ideal değil, her an tartılan, her nefeste yaşanan bir sorumluluk olarak taşımaktır.

Çünkü bizim medeniyetimiz yalnızca geçmişi anlatan bir tarih değildir; geleceği kuracak bir iddiadır. İslam geçmişte kalmış bir hatıra değil, her çağda insanlığa yeniden hayat verecek ilahî bir rahmettir. Bu rahmet, zamanın yıpratamayacağı, mekanın sınırlayamayacağı kadar engindir. Yeter ki ona talip olacak bir yürek, onu taşıyacak bir omuz bulunsun. Bizler tarih sayfalarına bakıp yalnızca “ne güzel günlermiş” demek için değil, o günleri yeniden, bu çağın dili ve imkânlarıyla inşa etmek için buradayız. Medeniyetimiz kökleri mazide olan ama dalları geleceğe uzanan ulu bir çınardır. O çınara sahip çıkmak ne kökü inkârla ne de dalları kurutmakla olur.

Bu yüzden bugün yeniden Alilere, Ömerlere, Sıddıklara, Halidlere, Eyüblere, Selahaddinlere, Fatihlere, Yesevilere, Akşemseddinlere ve Ahmetlere ihtiyaç duyuyorsak, önce onların yetiştiği iklimi inşa etmek zorundayız. Büyük komutanlardan önce büyük mürşitler, büyük devlet adamlarından önce büyük ahlak sahipleri yetişmiştir. Onlar geceleri âlim, gündüzleri kahraman idiler. Mihrapta âbid, meydanda arslandı. Çünkü onları yetiştiren medeniyet, insanı bütüncül bir varlık olarak ele aldı. Ruhu ve bedeni, dünyası ve ahireti, aklı ve kalbi birbirinden ayırmadı. İrfanın olmadığı yerde güç zulme dönüştü. Hikmetin olmadığı yerde bilgi kibre dönüştü. Aşkın olmadığı yerde hizmet gösterişe dönüşür oldu. O hâlde diriliş önce irfan mekteplerinin yeniden dirilmesinden geçmektedir. O mektepler ki insana haddini, eşyanın hakikatini ve Rabbini bildirir.

İslam medeniyet tasavvuru cami ile mektebi, kalem ile kılıcı, ilim ile irfanı, akıl ile vahyi, devlet ile vicdanı aynı çatı altında buluşturan büyük bir denge medeniyetidir. Bu medeniyette akıl vahyin şemsi ile aydınlanır. Vahiy akılla anlaşılarak hayata tatbik edilir. Zâhir ile bâtın, madde ile mana, dünya ile ahiret arasındaki ince denge tıpkı bir kuşun iki kanadı gibi birbirini tamamlar. Biri eksik olsa uçuş mümkün olmaz. Bu medeniyetin hedefi yalnızca Müslümanları değil bütün kâinatı adaletle buluşturmaktır. Çünkü Kur’an’ın çağrısı bir kavme değil bütün kâinata gelmiştir. Adalet bu medeniyetin ortak dilidir. Mazlumun kimliğine, dinine, rengine bakmadan onun yanında durmak bu medeniyetin alamet-i farikasıdır.

Bugün yeniden başlamanın vakti gelmiştir. Ancak bu başlangıç büyük ve gürültülü kalkışların değil sessiz, derin ve samimi adımların adıdır. Tohum toprağa sessizce düşer; ama sabırla koca bir ormanı müjdeler.

Medeniyet yeniden bir çocuğun Kur’an öğrenmesinde, bir annenin duasında, bir gencin secdeye kapanışında, bir âlimin kaleminde, bir ârifin iki kelam sözünde, bir askerin nöbetinde, bir mazlumun sabrında, bir devlet adamının adaletinde, bir esnafın teraziyi şaşmaz tutuşunda, bir komşunun komşusu için endişelenişinde ve bir öğrencinin ahlakı ilimden üstün bilmesinde doğacaktır. Çünkü büyük yangınlar küçük bir kıvılcımla başlar; büyük dirilişler küçük bir yüreğin uyanışıyla.

İşte medeniyet yeniden burada, bu küçük ama samimi kıvılcımlarda doğacaktır. Çünkü büyük yangınlar küçük bir kıvılcımla başlar. Büyük dirilişler küçük bir yüreğin uyanışıyla.

Bizler geçmişin ihtişamına ağıt yakmak için konuşmayacağız. Geleceğin medeniyetini inşa etmek için sorumlu şekilde ders çıkaracağız. Çünkü Allah’ın vaadi yalnızca zafer değildir. İman edenlerin yeryüzüne yeniden şahitlik etmesidir. Bu şahitlik sözle olduğu kadar hal iledir. Dille olduğu kadar yaşayışla ortaya konacaktır. Belki de bugün bize düşen görev büyük zaferleri beklemek değil, küçük ama samimi adımlarla büyük dirilişi hazırlamaktır. Bu hazırlık bir ömür sürecek bir sabır işidir; nesilden nesile aktarılacak kutsal bir emanettir.

Bu sebeple bu satırlar bir özlemden ziyade bir duadır. Bir temenniden ziyade bir davettir. Kendi iç dünyasında medeniyetin tohumlarını yeşertmeye, sonra onu ailesine, sokağına, şehrine ve insanlığa taşımaya bir çağrıdır.

İnancın yeniden dirilişine… İrfanın yeniden ihyasına… Adaletin yeniden hâkim oluşuna… Merhametin yeniden hukuka ruh oluşuna… Hikmetin yeniden sözün sultanı oluşuna… Ve insanlığın yeniden rahmetle buluşacağı o kutlu sabaha bin selâm

Ertürk ERYILMAZ