Türkçe Sadece Konuşulmadı, Dünyaya Kelime Verdi

Necati Yüzüak

necati@hasbahcegazetesi.com

Bir dil, sadece konuşulduğu coğrafyanın sınırları kadar mı büyüktür? Yoksa başka dillere kelime verdiği, o dillerin harcına karıştığı kadar mı? Türkçe ikincisidir. Türkçe sadece konuşulan bir dil olarak kalmamış; asırlar boyunca kıtalara, medeniyetlere ve farklı kültürlere kelime vermiştir.

İmparatorluk Dili Ne Demektir?

“Dünden Bugüne Türkçe” eserinde son derece kıymetli bir tespit yer alır: “Türkçe imparatorluk dilidir Ülkeleri fethettiği gibi, güzel bulduğu kelime ve deyimleri de bünyesine almıştır.”

Evet; Türkçe, atalarımızın fethettiği topraklarda sadece ordular bırakmamış, silinmez dil izleri bırakmıştır.

Binlerce yıllık tarihimizden bize miras kalan kelimelerle, deyimlerle, atasözleriyle ve şiirlerle kimsenin rastgele oynamaya hakkı yoktur. Çünkü onlar artık bir zümrenin değil, doğrudan milletin malı olmuştur.

Yavuz Sultan Selim, kendisine isyan eden ordusuna bu dille hitap etmiş ve Çaldıran zaferini kazandırmıştır. Oğuz Kağan, bu dilin yankısıyla çağlar ötesinden aşarak ebediyen yaşayacaktır.

Savaşın Kaderini Değiştiren Dil: Malazgirt

Türkçenin gücü sadece edebiyatta veya diplomaside değil, tarihin en kritik kırılma anlarında da sahneye çıkmıştır.

1071 Malazgirt Meydan Muharebesi’ni hatırlayalım… Bizans ordusunun sol kanadında paralı lejyoner olarak görev yapan Peçenek ve Kıpçak Türkleri vardı. Savaş başladıktan kısa bir süre sonra karşı taraftaki Selçuklu askerlerinin kendi öz dillerini -Türkçeyi- konuştuğunu işittiler. Aynı kökten geldiklerini ve aynı dili konuştuklarını fark ettikleri o an, saf değiştirip Sultan Alparslan’ın ordusunun yanında yer aldılar.

İşte bu, bir dilin tarihin seyrini ve bir milletin kaderini nasıl değiştirdiğinin en somut kanıtıdır. Türkçe, sadece iletişim kurmaya yaramamış; kılıçların gölgesinde soydaşları bir araya getiren yegâne bağ olmuştur.

Rakamlar Yalan Söylemez

Türkçe kaç dile, kaç kelime vermiştir biliyor musunuz?

Sırpçaya 9.000, Bulgarcaya 5.000, Yunancaya 3.000, Arnavutçaya dilinin neredeyse 1/3’ü oranında, Macarca, Romence, Hintçe, Urduca, Rusça, Ukraynaca, Lehçe, Arapça ve Farsçaya binlerce kelime vermiştir.

İngilizceye dahi 15. asırdan itibaren girmiş pek çok Türkçe kelime bulunmaktadır. 1966 yılında yapılan bir tespite göre bu kelimelerin sayısı 550 civarındadır.

Han, köşk, kayık, havyar, yoğurt, şişkebap, baklava, piyaz, börek, pilav, boza, çılbır, fes, kalpak, kaftan, yelek, bey, beylerbeyi, hanım, ağa, paşa, çavuş, subaşı, boş…

Bunlar bugün küresel bir dil olan İngilizcede bile canlılığını koruyan Türkçe kelimelerden sadece birkaçıdır.

Türkçe Almaz, Dönüştürür

Türkçenin en büyük kudreti, başka dillerden aldığı kelimeyi bile kendi potasında eritip Türkleştirmesidir.

Latince Sapo’yu Sabun, Fransızca Savon’u Sabun, Arapça Hınna’yı Kına, Yunanca Levantino’yu Levent, Farsça Ayine’yi Ayna, Arapça Heva’yı Hava yapan, yine Farsçanın Gül’üne kendi ruhunu ve kokusunu sindiren, Anadolu’yu Anadolu yapan işte bu dildir.

Bu yüzden Türkçe basit bir kelime hazinesi değil, muazzam bir kelime potasıdır. İçine giren kelime, bu kültürün potasında pişerek Türk olur çıkar.

Macarcada hayvancılık terimlerinin bizden gitmiş olması tesadüf değildir: Boğa – Bika, Koç – Koş, Oğlak – Ollo, Keçi – Kecske, Buzağı – Borju, Deve – Teve, İnek – Ünö, Öküz – Ökür…

Arapçaya da yine bizden pek çok kavram geçmiştir: Boş, boya, oda, doğru, aşçı, burgu, kayış, basma, dayan, boz, art, kazık, aksak, sayın, düzen, il, ağız, deli, batık, yağma, çalış, çukur, tamam…

Kelime Vermek, Alfabe Vermek Gibidir

Kazım Mirşan Hoca’nın “Latin Alfabesi Ön-Türk Alfabesidir” tespiti bu çerçevede daha iyi anlaşılmaktadır. Türkçe sadece alfabeyi değil, kelimenin kendisini de medeniyetlere armağan etmiştir. Nasıl ki yazı Türk damgasından dünyaya yayıldıysa, kelimeler de Türkün sesinden ve ağzından dünyaya yayılmıştır.

Bir milletin asırlar boyunca işleyip kullandığı kelimeler üzerinde şüphe yaratmak, o milleti inkâr etmekle eş değerdir. Kelimeler, yüzyıllar içinde milletin vicdanında ve hafızasında ince ince işlenmiş birer mücevherdir. Onları uyduruk ifadelerle değiştirmeye çalışmak, art niyetli değilse en hafif tabirle bilinçsizliktir.

Türkçe, dün de bir imparatorluk diliydi, bugün de bir imparatorluk dilidir.

Çünkü Türkçe, sadece konuşulan bir dil değil; tarihi konuşturan ve dünyaya kelime vermeye devam eden köklü bir dil matematiğidir.

Necati YÜZÜAK