Bireyden Devlete, Aileden Geleceğe: Önce Ahlak ve Maneviyat!

Ayetullah Coşkun

ayetullahcoskun@hasbahcegazetesi.com

Türkiye, son yıllarda sadece ekonomik dalgalanmalarla değil, aynı zamanda derin bir toplumsal etik tartışmasıyla karşı karşıya. Sokaktaki şiddetten piyasadaki fahiş fiyatlara, eğitimdeki nitelik kaybından adalet duygusunun zedelenmesine kadar pek çok sorun, genellikle “yukarıdan aşağıya” bir yönetim sorunu olarak ele alınıyor. Ancak asıl üzerinde durulması gereken soru şu: Toplumun en küçük birimi olan birey ve aile, bu yozlaşmanın neresinde duruyor?

Ekonomik sıkıntıların yaşandığı dönemlerde stokçuluk yapmak, vergi kaçırmak veya gıda fiyatlarını haksız şekilde artırmak kuşkusuz bir denetim eksikliğine işaret eder. Ancak her satıcının başına bir denetmen, her sokağın başına bir polis dikmek sürdürülebilir bir çözüm değildir. Ahlaki bir temele dayanmayan bir ekonomide, denetimden kaçmak bir “beceri” olarak görülmeye başlanır. Bu noktada toplumsal ahlak, piyasa üzerindeki en güçlü kontrol mekanizmasıdır. Yasalar korku salabilir ama dürüstlüğü sadece yasalarla inşa etmek mümkün değildir.

Eşkıyalık, hırsızlık veya toplumsal nezaketsizlik gibi konular genellikle eğitim sisteminin bir başarısızlığı olarak görülür. Elbette müfredat ve eğitim kalitesi kritiktir; ancak çocukların ilk rol modelleri ebeveynleridir. Toplumun “Biz ne ara bu kadar seviyesiz olduk?” sorusunu sorması, aslında bir ayna refleksidir. Evde şiddeti gören, dürüstlüğün enayilik olarak kodlandığı bir ortamda büyüyen bireyin, dış dünyada erdemli bir vatandaş olmasını beklemek sosyolojik bir yanılgıdır.

Meseleye inanç ve değerler penceresinden bakıldığında, “önce ahlak ve maneviyat” düsturu sadece bir slogan değil, toplumsal kurtuluşun reçetesidir. Maneviyatı zayıf, vicdanı körelmiş bir toplumda; dini değerler sadece dilde kalır, eyleme dökülmez. Oysa gerçek dindarlık; komşusu açken tok yatmamayı, tartıda hile yapmamayı ve emanete ihanet etmemeyi gerektirir. Değerler eğitimi, bireye sadece neyi yapmaması gerektiğini değil, neden yapmaması gerektiğini, yani Allah korkusu ve kul hakkı bilincini aşılar. Bu manevi kalkanın zayıflaması, toplumdaki “benmerkezci” çürümeyi hızlandırır.

Bu toplumsal sorumluluk, Kur’an-ı Kerim’de de en net haliyle karşılığını bulur. Âl-i İmrân Suresi 104. ayette şöyle buyurulur:

“Sizden, hayra çağıran, iyiliği emreden ve kötülükten men eden bir topluluk bulunsun. İşte kurtuluşa erenler onlardır.”

Bu ayet, sadece yöneticilere değil, toplumun her ferdine bir görev yükler. Eğer bireyler kendi hayatlarında iyiliği hakim kılmaz ve çevresindeki kötülüğe (haksız kazanç, şiddet, ahlaksızlık) karşı suskun kalırsa, toplumsal çöküş kaçınılmaz olur. Kurtuluş, sadece kurumsal değişimde değil, bu ilahi düsturu hayatın merkezine koyan erdemli bir toplum inşasındadır.

Türkiye’nin içinden geçtiği bu zorlu süreçte ekonomik reformlar ve kurumsal düzenlemeler hayati öneme sahiptir. Ancak bu adımlar, manevi bir uyanış ve bireysel bir ahlak devrimiyle desteklenmediği sürece kalıcı olamaz.

Devletin görevi adil bir sistem kurmaktır; bireyin görevi ise o sistemin içinde “iyi insan” kalma iradesini göstermektir. Toplumsal iyileşme, makamların değişmesi kadar, her bireyin kendi kapısının önünü süpürmesi ve “Ben nerede yanlış yaptım?” sorusunu samimiyetle sormasıyla başlayacaktır.

Ayetullah COŞKUN