İnsanın Gerçek Yüzü Ne Zaman Ortaya Çıkar?

Mine GÜLŞEN

mine_2763@hotmail.com

Bir insanın size hiç kötülüğü dokunmamış olması, o insanın tamamen iyi biri olduğunu göstermez. İnsan, fıtratı gereği ne tam çok iyi bir insandır ne de tamamen kötü biridir; bu, tasavvufta da böyle geçer. Her insanın içinde iyiliğe de kötülüğe de meyilli yönler bulunur.

İnsan, nefsiyle ve vicdanıyla sürekli bir mücadele hâlindedir. İnsanı iyi veya kötü yapan ahlâktır, ahlâkı besleyen ise kültürdür. Kültür kavramı, bilgi birikimi veya sosyal statüden öte, ahlâkî ve insani değerler üzerinden tanımlanmaktadır.

Özetle; kültür, sadece okumak, diploma sahibi olmak, gezmek veya entelektüel çevrelerde bulunmak değildir. Asıl kültür; edep, saygı, nezaket, ölçülü davranmak, insanlara değer vermek, onların haklarına ve sınırlarına riayet etmek, kalbi temiz tutmak ve gerektiği yerde gerektiği gibi davranabilmektir. Bu düşünce, kültürün dışarıdan görünen birikimden çok, kişinin karakterine ve insan ilişkilerine yansıyan yönünü vurgular.

Elbette kitap okumak, eğitim almak ve farklı deneyimler yaşamak da kültürün gelişmesine katkı sağlar; ancak bunların tek başına yeterli olmadığını, insani erdemlerle desteklenmediğinde eksik kalacağını hepimiz biliyoruz.

Güzel bir sözle ifade etmek gerekirse: “Bilgi insana güç verir; edep ise sınırsız değer katar.” İnsana değer vermek, ona özen göstermek ve varlığını kıymetli hissettirebilmek büyük bir erdemdir.

Ahlâk; insanların hakkına, emeğine, düşüncelerine, sınırlarına ve özel alanlarına saygı duymaktır. Gücünü gösterişten değil nezaketten, bilgisini üstünlük taslamaktan değil, paylaşmaktan yana kullanabilmektir. Çünkü gerçek kültür ve ahlâk, zihinde biriken “güdülen bilgiden” önce; gönülde yeşeren merhamet, ahlâk ve incelikle kendini gösterir. İnsan olmanın zarafetini taşıyabilmek, en büyük kültür nişanesidir. Kısacası, bir insanı değerlendirirken “Bana bir kötülüğü olmadı” demek yeterli değildir.

Asıl soru şudur: Güç eline geçtiğinde nasıl davranıyor? Çıkarı olmadığında da dürüst kalabiliyor mu? Kimsenin görmediği yerde de aynı ahlâkı gösterebiliyor mu? Çünkü gerçek karakter, en çok bu anlarda ortaya çıkar.

Günlük hayatta bunun birçok örneği vardır. Bir işveren, çalışanlarına karşı kaba ve adaletsiz davranırken müşterilerine son derece nazik olabiliyor. Bir komşu size karşı güler yüzlü davranırken evinde eşine ve çocuklarına kırıcı olabiliyor. Bir arkadaş size hiçbir kötülük yapmamış olabilir; fakat başkalarının arkasından konuşuyor, yalan söylüyor veya haksızlık karşısında sessiz kalıp zulmediyorsa bu, onun ahlâkı hakkında önemli ipuçları verir.

Bu nedenle görgü olmadan kültür, kültür olmadan ahlâk, ahlâk olmadan vicdan, vicdan olmadan da adalet, düşünce, sevgi ve saygı; dolayısıyla insan fıtratı tamamlanmış olmaz.

Mine GÜLŞEN