YAPAY ZEKANIN İSTİHBARAT VE CASUSLUK AĞINDAKİ İŞLEYİŞİ 

Ertürk ERYILMAZ

erturkeryilmaz01@gmail.com

Teknolojik devrim hız kesmeden büyürken istihbarat ve casusluk dünyası kökten sistematik olarak dönüşüm geçirdi. Artık klasik ajan filmlerindeki silahlı çatışmaların yerine, veri merkezlerinde sessizce işleyen algoritmalar oluşturuyor. Algoritmaların oluşturduğu casusluk ağını da analiz eden yapay zeka (AI) sistemlerini görmekteyiz. Bu şekilde yapay zeka, istihbaratın hem en güçlü aracı hem de en büyük tehdidi haline geldi. Uluslararası güvenlik dengelerini yeniden şekillendiren bu yeni çağın casusluk ve istihbarat silahına 3 adımda bir göz atalım;

1.Adım: Hiper-Analistler Çağı

Geleneksel istihbarat yöntemleri, insan (HUMINT), sinyal (SIGINT) ve görüntü (IMINT) istihbaratı gibi alanlarda yoğunlaşıyordu. Yapay zeka ise bu alanların üzerinde, onları birleştiren ve anlamlandıran beşinci bir katman olarak yükselmektedir. “Yapay Zeka İstihbaratı” ya da “AI-INT”’ olarak adlandırılan bu yeni metot, milyonlarca veri noktası saniyeler içinde analiz edilebilme özelliğine sahiptir. Analistlerin aylarca sürecek çalışmaları ile başardığı analizleri yapay zeka destekli sistemler ile dakikalar içinde analizleri oluşturarak çözümler geliştirmektedir. Örnek verecek olursak uydu görüntülerinden gelen askeri hareketliliği tespit eden, sosyal medya akışlarından toplumsal eğilimleri ölçen ve finansal işlemlerdeki anormal akışları belirleyen sistemleri anlık olarak tespit ederek müdahale edebilmektedir. Bu haliyle artık istihbaratın olmazsa olmazı haline gelen bu yapay zekaya dayalı analitik sistemler tam bir “hiper-analist” gibi çalışıyor, insan zihninin kavramakta zorlanacağı bağlantıları ve örüntüleri ortaya çıkartırken, analiz edilen sistemin çözüm noktasını da geliştiriyor. Bu şekilde hem zaman kazancı hem anlık tespitlerde bulunurken  müdahil önceliği taşımaktadır.

2.Adım: Algoritmik Casusluk

Casusluğun sadece fiziki sızmalarla sınırlı olmadığı bu çağda,“algoritmik casusluk” olarak adlandırılabilecek bu yeni dönem ajanların artık sadece insan değil, öğrenen ve gelişen yazılımlar haline gelmiştir. Bu yeni tip ajanlar, hedef sistemlere sızarak sadece veri çalmakla kalmaz, aynı zamanda sistemin işleyişini öğrenir ve uzun vadeli bir “dijital truva atı” olarak faaliyet göstererek sistem içinde çözümlemeler oluşturmaktadır. İsrail ve istihbarat servisi MOSSAD’ın en aktif uygulaması olarak bilinen Pegasus sistemi benzeri bucasus yazılımları yapay zeka destekleri ile güçlendirerek yeni versiyon ile hedefin davranış kalıplarını öngörebilir ve hangi verilerin değerli olduğuna kendi kendine karar verebilir duruma gelmiştir. Bu şekilde siber casusluk, böylece statik bir saldırıdan, dinamik ve uyum sağlayan bir tehdide dönüşüm sağlamış olacaktır.

3.Adım: Sosyal Mühendisliğin Endüstriyelleşmesi

Yapay zekanın en çarpıcı etkilerinden biri de sosyal mühendislik operasyonlarında görülmektedir. Hedef bir kişinin veya kitlenin dijital izlerini (sosyal medya paylaşımları, yazışma alışkanlıkları, finansal tercihleri) yapay zeka tarafından analiz edilerek detaylı bir şekilde psikolojik ve davranışsal profillerini çıkarabilmekteyiz. Aynı zamanda profilleri inceleyerek kişiye özel kimlik avı saldırılarının yanı sıra, toplum mühendisliği operasyonlarında da kullanılabilmektedir. Derin sahte (deepfake) teknolojisiyle üretilen inandırıcı video ve ses kayıtları ile psikolojik harp ve dezenformasyonun boyutlarını değiştirirken, bir liderin sahte bir açıklamasıyla uluslararası bir kriz tetiklenebilir veya seçmenlerin algıları yapay zeka destekli bot ağlarıyla yönlendirilebilecektir.

Bu adımlarla dijital silahlanma çağında sistemsel değişen casusluğun gün geçtikçe riskleri ve etik ikilemleri beraberinde getirmektedir. Bunları şöyle de inceleyebiliriz;

* Mahremiyetin Sonu: Kitle gözetimi, yapay zeka sayesinde benzeri görülmemiş bir boyuta ulaşan sistemin, bireylerin tüm dijital hayatını, devletler veya kötü niyetli aktörler tarafından izlenebilir ve manipüle edilebilir hale getirmektedir.

* Algoritmik Önyargı ve Yanılgılar: Yapay zeka sistemleri, eğitildikleri verilerdeki ön yargıları yansıtabilir. Bu da belirli gruplara yönelik ayrımcılığa veya yanlış istihbarat sonuçlarına yol açabilecektir.

* Otonom Karar Korkusu: Askeri ve siber alanda, insan denetimi olmadan hedef seçme ve saldırı başlatma yetkisine sahip otonom yapay zeka sistemleri, kontrolü tamamen kaybetme riski barındırmaktadır.

* Siber Silahlanma Yarışı: Devletler, birbirlerinin yapay zeka sistemlerini manipüle etmek veya çalmak için mücadele halindedir. “Veri zehirleme” gibi yöntemlerle, bir yapay zeka modelinin yanlış öğrenmesi sağlanabilecektir. 

Küresel bu çağın dönüşüm sürecindeki riskler gün geçtikçe daha da artmaktadır. En kritik süreçlerden biri de ülkemiz içindir. Hem tehdit hem de fırsatlar barındırırken önümüzdeki süreçte 5 ile 10 yıl içerisinde ulusal güvenlik doktrini “Yapay Zekâ İstihbaratını (AI-INT)’’ merkeze alan bir yapılanmayı zorunlu kılmaktadır. TÜBİTAK, ASELSAN, HAVELSAN ve STM gibi kurumların koordinasyonunda, milli ve yerli yapay zeka modellerinin geliştirilmesi, ulusal bir veri havuzunun oluşturulması ve siber savunma simülasyon merkezlerinin kurulması hayati önem taşımaktadır. Akademi-devlet iş birliği, bu alandaki insan kaynağını yetiştirmenin temel taşı olacaktır.

İstihbarat ve casusluk dünyası yeni çağın da kendi iç devrimini yapmıştır. Artık gücün kaynağının sadece bilgi olmadığını, onu işleyen, yorumlayan ve manipüle eden algoritmalardan oluşmakta olduğunu görmekteyiz. Geleceğin savaşlarında insan ajanların değil, yapay zeka ajanlarının birbirleriyle mücadele ettiği dijital arenada yaşanacak bu savaş çağında, teknolojik üstünlüğün yanı sıra, bu gücü dizginleyecek etik ve hukuki çerçeveleri oluşturmak da en az onun kadar önemli olacaktır. Çünkü artık gizlilik, dosyalarla değil, öğrenen algoritmalarla korunuyor ya da kaybediliyorlar.

Ertürk ERYILMAZ